Koersdocument Gebiedsgerichte Aanpak Hambaken

De Gebiedsgerichte Aanpak

Naast het bestuursakkoord sluiten de uitkomsten van het burgerberaad naadloos aan bij de doelen van de gebiedsgerichte aanpak. Inwoners en ondernemers staan daarbij centraal. Uit het burgerberaad blijkt onder meer dat inwoners behoefte hebben aan herkenbare en vaste aanspreekpunten in de wijk, die zij vertrouwen en waar zij terechtkunnen voor zowel informatie als het aandragen van ideeën. Met de integrale gebiedsgerichte aanpak organiseren we per gebied een werkwijze waarin we samen met onze partners ruimte creëren voor inwoners en ondernemers om mee te denken, mee te doen en mee te beslissen over hun eigen wijk.

Gebiedsgericht werken is niet nieuw binnen onze gemeente, maar een integrale aanpak voor alle gebieden en/of wijken ontbreekt nog. Bij veel gebiedsontwikkelingen en opgaves werken wij al volgens de principes van gebiedsgericht werken. Naast deze ervaringen passen we ook de ervaringen uit de Gestelse Buurt (zie Raadsinformatiebrief: 079618679094 en de Tussenevaluatie buurtaanpak Gestelse buurt) ook toe. Deze inzichten helpen ons bovendien om toe te groeien naar een gemeentebrede aanpak.

Een gebiedsgerichte aanpak houdt in en heeft als doel dat het eigen karakter en de authenticiteit van elk gebied duidelijk tot uiting komen. Dit is ook zichtbaar in de twee koersdocumenten. Uit onze ervaringen blijkt dat we pas echt gebiedsgericht kunnen werken wanneer we van buiten naar binnen redeneren: samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Dat vraagt om een andere manier van denken en werken. We willen gebiedsgericht werken steviger verankeren, voortbouwen op eerdere ervaringen en daarmee continu leren. Met deze aanpak willen we het volgende bereiken en invulling geven aan de aanbevelingen uit het Burgerberaad:

• We werken samen: vanuit en met de samenleving en maatschappelijke partners werken aan een optimale leefomgeving (van buiten naar binnen).
• We betrekken inwoners en ondernemers meer aan de voorkant van beleid, en geven ruimte aan eigen initiatieven en uitvoeringskracht.
• We maken het verschil en creëren meerwaarde door sociale en fysieke opgaven samenhangend en integraal te benaderen vanuit verschillende disciplines.
• We kiezen een wendbare aanpak: we laten los waar dat nodig is, maken keuzes en stellen het perspectief van inwoners en onze partners centraal, gekoppeld aan onze integrale beleidsambities.

Deze uitgangspunten vormen de basis voor onderliggend koersdocument.

1.Introductie

Hambaken is een wijk vol leven, trots en talent. Buurtinitiatieven zoals Hambaken Connect Hambaken Doet, buurthuis Noorderpoort en de Brede Bossche School brengen mensen samen. Bewoners met verschillende achtergronden vormen hier een samenleving. Basisscholen De Duizendpoot en De Pionier bieden kinderen kansen. Voetbalclub DBN’22 groeit en prof-voetballer Patrick van Aanholt zet zich in als rolmodel. Het is een grote, multiculturele wijk in ‘s-Hertogenbosch Noord, een wijk met veel gezinnen, kinderen en jongeren. Al met al zorgt het voor een wijk vol culturen, verhalen en verschillen.

Maar, voor veel mensen in de wijk is het lastig om rond te komen. Zorgen voor je gezin komt vaak op de eerste plaats. Zoals bewoners zelf zeggen: “Maak het concreet. Veel mensen zijn vooral bezig met vandaag, met hun gezondheid, rondkomen, je veilig voelen. Toekomstplannen beginnen bij wat nú nodig is.”

Hambaken heeft daarbij een bijzondere geschiedenis. De wijk werd begin jaren zeventig gebouwd, met vooral veel eengezinswoningen en weinig aandacht voor leefbaarheid. Vooral bewoners uit oude saneringsbuurten kwamen in Hambaken wonen. Hierdoor ontstonden al snel sociale uitdagingen. De wijk stond vaak negatief in de pers.

In 1985 is er al een stap voorwaarts gezet. De gemeente besloot om straatnamen te veranderen en de wijk werd verdeeld in vier buurten met nieuwe namen: de Edelstenenbuurt, de Muziekinstrumentenbuurt, de Sprookjesbuurt en de Hambaken. Er was verbazing om deze naamsverandering, maar het liet wel zien dat verbetering nodig was en dat er stappen werden gezet. Bewoners gingen zich meer inzetten voor elkaar. Iedereen zat in hetzelfde schuitje, en het motto ‘gelijke kansen voor iedereen’ werd steeds belangrijker.

Er is zichtbaar vooruitgang. Speelpleinen en het sportpark zijn vernieuwd. Er zijn nieuwe woningen, zoals De Beiaard en appartementen bij Het Wielsem 10. Daarnaast zijn er ook vanuit de wijk -op eigen kracht - verschillende samenwerkingsverbanden ontstaan die werken aan de ontwikkeling van de wijk, waar de gemeente soms een faciliterende rol heeft. Hambaken laat zien dat groei mogelijk is wanneer bewoners, organisaties en gemeente samenwerken: vanuit de wijk, vanuit de partners. Met een integrale aanpak kan deze ontwikkeling vanuit de wijk worden bestendigd en verstevigd.

Toch blijven er nog belangrijke grote stappen nodig waarvoor een integrale aanpak nodig is, omdat de uitdagingen van nu elkaar raken. Veel huizen zijn oud en slecht geïsoleerd. Er is sprake van sociale problematiek, zoals armoede, waarvoor extra ondersteuning nodig is. Straten en pleinen hebben veel steen en weinig groen. Achtertuinen zijn soms rommelig en geven een vergeten aanblik. De wijk heeft een stevige impuls nodig: aanpakken van woningen, op sociaal vlak, maar ook in een verbeterde openbare ruimte. Tegelijkertijd zijn er gerelateerde onderliggende plannen, zoals het toekomstige warmtenet en de mogelijkheid om sommige woningen innovatief op te toppen.

Een integrale aanpak is nodig voor de volgende stap. Zoals een van de rolmodellen uit Hambaken positioneert: we maken samen de stap van aandachtswijk naar voorbeeldwijk. Een wijk waar bewoners kansen creëren en krijgen, graag blijven wonen en met trots (blijven) zeggen: “Dit is ons Hambaken”.

Hambaken is een wijk met een rijke en roerige geschiedenis. Het is nu het moment om verder, en integraal, te werken aan een wijk waarin het prettig samenleven is met een sterk sociale structuur, met aandacht voor de fysieke en mentale gezondheid van bewoners en het aanpakken van sociale problemen waaronder armoede en eenzaamheid in combinatie met verbeteringen in het fysiek domein. Hoe kunnen we samen, met bewoners, en over afdelingen, sectoren en organisaties, werken aan structurele verbeteringen in Hambaken, vanuit het belang van de bewoners? We staan met dit koersdocument aan het begin van een gezamenlijk (ontwikkel-)proces om hieraan te werken.

Dit koersdocument heeft als doel is om op basis van een goed inzicht van de wijk en haar bewoners, en de ambities en plannen Hambaken, een (proces-) aanpak en samenwerking met partners en bewoners vorm te geven. Dit koersdocument ligt daarmee niet vast, maar is in deze fase met name beeldvormend om de gezamenlijke ontwikkeling te starten. Het is daarmee geen blauwdruk, en vraagt nog om verdere uitwerking, besluitvorming en financiering. Tegelijkertijd is het voldoende scherp om het gesprek te hebben over de inrichting van gebiedsgericht werken en een samenwerking te starten om daarmee ook dit koersdocument continue verder te verscherpen.

2. Analyse

Een gezamenlijke koers begint bij een beeld van de wijk. Wat zijn de kenmerken van deze wijk, welke uitdagingen zijn er, welke resultaten zijn er de afgelopen jaren al geboekt?

Bewoners van Hambaken zijn vooral bezig met het ‘hier en nu’ - en minder met de verre toekomst. De ruimte om te werken aan de langere termijn, aan de buurt, aan de gemeenschap is er niet altijd. Verschillende onderzoeken bevestigen dat beeld. Zo scoort de sociaal-economische status huishoudens, als totaalscore voor welvaart, opleidingsniveau en recent arbeidsverleden, beneden tot ruim beneden gemiddeld voor buurten in Hambaken. 1 op de 8 huishoudens met kinderen heeft een laag inkomen (ten opzichte van gemiddeld 1 op 26 in heel 's-Hertogenbosch). Het gemiddeld opleidingsniveau in de wijk is maximaal MBO niveau 1. Meer dan een derde van de bewoners van Hambaken ervaren gelijktijdige problemen op het gebied van financiën, werk, gezondheid of huisvesting.

Dit wordt bevestigd in het Gebiedsplan Noord 2025 van welzijnsorganisatie Farent, MEE, GGD, Humanitas en Jongerenwerk073. Hierin wordt geconcludeerd dat er structurele problemen zijn, waaronder armoede en laag inkomen, eenzaamheid, psychische problematiek, jeugdcriminaliteit en verslaving. Huishoudens met een bijstandsuitkering zijn bovengemiddeld hoog. De gemeenschap heeft een sterke basis die verder versterkt kan worden door samenwerking en betere zichtbaarheid van ondersteunende diensten. De thema’s waar bewoners het meest belang aan hechten in de wijkwaardekaarten zijn veilig voelen, contact hebben met andere mensen en gezond leven.

De wijk is gebouwd in de jaren ’70 en bestaat voor 71% uit grondgebonden eensgezinswoningen. Deze woningen zijn voor het grootste deel relatief ruime rijtjeswoningen. Van alle woningen in de wijk is 74% sociale huur, veelal in bezit van woningcorporatie Zayaz. Woningen zijn over het algemeen matig geïsoleerd, wat ook blijkt uit het relatief hoge gasverbruik in de wijk. In Hambaken bevinden zich grote groenstructuren, veelal aan de achterzijde van de woningen. Hier is al ruimte ingezet voor groen, speeltuintjes, en ontmoeting. De voorzijde van de woningen oogt over het algemeen versteend, met tussen de woningen binnendoor-routes. Hier valt op dat er achterstallig onderhoud is aan en om de woningen en relatief veel zwerfafval.

De wijk Hambaken bestaat uit vier buurten: de Muziekinstrumentenbuurt, de Sprookjesbuurt, de Hambaken en de Edelstenenbuurt. Er is een duidelijke markering tussen deze buurten in 4 kwadranten door het Wielsem op de noord-zuid as en de groenstructuur onder de hoogspanningskabels op de oost-west as. Hambaken grenst in het westen aan het high-tech bedrijvenpark Hambakenwetering. Ten zuiden en oosten woonwijken Orthen en Rompert. Direct aangrenzend aan de wijk ligt de Rompertpassage, een overdekt winkelcentrum met een aantal voorzieningen. De winkelvoorzieningen in de wijk zelf zijn beperkt, met name in een supermarkt aan het Wielsem en een aantal kleinere voorzieningen. De wijk telt twee basisscholen in KC de Duizendpoot (in BBS de Hambaken) en KC de Pionier. In de (vernieuwde) BBS Hambaken wordt een breed aanbod op onderwijs, kinderopvang, maatschappelijke ondersteuning en sportstimulering aangeboden.

Profielen van de 4 wijken in Hambaken

(vergeleken met alle buurten in ‘s-Hertogenbosch) uit de wijk-en buurtmonitor gemeente ‘s-Hertogenbosch.)

Selectie enquêtegegevens leefbaarheid en veiligheid 2023, O&S, gemeente ’s-Hertogenbosch

Hoewel Hambaken haar uitdagingen kent, is er ook een positieve beweging zichtbaar in de wijk. Zo is er met buurthuis de Noorderpoort een plek voor ontmoeting en verbinding: hier worden taallessen gegeven, buurtmaaltijden bereidt, gesport in de community fitnessschool, en radio gemaakt bij Radio Mexico. Op het wijkplein van Farent zetten vrijwilligers zich in om buurtbewoners bij diverse vragen te helpen. Bij sportpark Noord zijn nieuwe openbare sport- en beweegvoorzieningen gerealiseerd, zoals de Skills Garden. Het sportpark is voor iedereen openbaar toegankelijk en kent een steeds bredere programmering. Stichting Hambaken Doet werkt onder andere aan de ontwikkeling en onafhankelijkheid van vrouwen in de wijk Hambaken. Hambaken Connect begeleidt jeugd en jongeren naar succesvolle toekomst door sport, cultuur en educatie. Bij kindcentra de Pionier en de Duizendpoot zijn schoolpleinen opgeknapt en wordt met Toptijd een langere (rijke) schooldag aangeboden. Er gebeurt dus al veel in Hambaken, een positieve beweging die versterkt kan worden.

3. Ordening

Er is een aantal actuele ontwikkelingen die momentum geven voor een gebiedsgerichte aanpak in Hambaken. Woningcorporatie Zayaz gaat haar corporatiewoningen in de wijk renoveren, en overweegt het beter benutten van de woningvoorraad en inbreiden van nieuwe woningen. Daarnaast werkt de gemeente ’s-Hertogenbosch aan de aanleg van een warmtenet, wat naast een duurzame warmtevoorziening ook leidt tot herinrichting van een groot deel van de openbare ruimte.

Het betekent dat in de wijk de komende jaren grote ingrepen starten: een stevige transformatie. Als we het samen, met bewoners en partners, slim aanpakken, biedt het kansen om meer te doen en werk met werk te maken. Maar ook een mogelijkheid om op een andere manier met bewoners te werken aan de leefbaarheid van hun wijk, buurt en straat. Het leven speelt zich immers thuis, bij sportverenigingen, en buurthuizen af. In een wijk waar veel bewoners leven met een rugzak of kwetsbaarheid, moet fysieke vernieuwing hand in hand gaan met sociale versterking. Alleen zo groeit Hambaken verder naar een sterke, veilige en toekomstbestendige wijk. Hierbij is het essentieel om in de ontwikkeling rekening te houden met de draagkracht op verandering bij bewoners. De projecten en initiatieven kunnen een grote impact hebben en voor veel onrust zorgen.

Hieronder staat een inventarisatie van de harde en zachte projecten en initiatieven in Hambaken. De projecten zijn een plus of accent op de reguliere taken. Wat kunnen we samen extra doen? Deze inventarisatie geeft richting om verder te komen tot een aanpak en inrichting.

3.1 Een aantrekkelijke woonomgeving

Wonen

Vanaf 2026 tot 2040 renoveert Zayaz haar corporatiewoningen in Hambaken, startend met meer de dan 200 woningen in de Muziekinstrumentenbuurt. De woningen worden duurzamer en comfortabeler met positieve bijdrage aan het woongenot. Het streven is om in deze buurt te laten zien wat er met renovatie mogelijk is, als inspiratie voor de andere buurten in Hambaken. Het is een doorontwikkeling, geen herontwikkeling, van de wijk.

Ook willen bewoners een wooncarrière in de wijk maken. Hiervoor is het nodig een beeld te vormen van de mogelijke doorontwikkeling van de wijk op passend aanbod aan woningen, waaronder het onderzoeken of er mogelijkheden zijn rond beter benutten van bestaande woningen of slim inbreiden van nieuwe woningen in de wijk. Woningdifferentiatie kan de collectieve draagkracht van de buurt verbeteren. Deze ingrepen bieden ook kansen voor een verbetering van de stedenbouwkundige opzet van de wijk, verbetering van voor- en achterkantsituaties, met meer zicht op groen en accenten aan veilige routes.

Energie

Iedereen wil comfortabel en gezond leefklimaat in huis. Isolatie en betaalbare energievoorziening spelen hierin een belangrijke rol. Maar, in Hambaken zijn woningen over het algemeen slecht geïsoleerd, met bijkomende relatief hoge energiekosten, terwijl het gemiddeld inkomen laag is. Dit kan leiden tot energiearmoede: financiële problemen, het ontstaan van gezondheidsproblemen door kou en vocht, en sociale isolatie. Naast de verduurzaming van woningen wordt gewerkt aan een nieuwe en duurzame energie(warmte-)voorziening. In de transitievisie warmte is de wijk Hambaken aangewezen als een van de eerste wijken voor de aanleg van een warmtenet. De beoogde warmtebron van de rioolwaterzuiveringsinstallatie Treurenburg ligt vrijwel direct grenzend aan de wijk. De hoofdleiding loopt onder het Wielsem en Sint Theunislaan door richting de Donken. De buurten in Hambaken worden het eerst aangesloten, startend met de Muziekinstrumentenbuurt met aftakkingen door vrijwel alle straten. Voor het goed functioneren van het warmtenet, is het nodig de woningen naar (minimaal) energie label B te brengen. De woningbouwcorporaties zijn hierin leidend voor hun woningen, bij woning in particulier eigendom (ca 25%) biedt de gemeente een verduurzamingsprogramma aan.

Openbare ruimte

De openbare ruimte wordt door de bewoners van Hambaken, in alle buurten, slecht beoordeeld. Zo is de score op fysieke verloedering ten opzicht van ander buurten in ’s-Hertogenbosch slecht. Dit draagt niet bij aan het gevoel van veiligheid, gewenst gedrag of het samen zorgen voor de buitenruimte. Dit is zichtbaar in bijvoorbeeld zwerfafval en achterstallig onderhoud in de wijk. Hier ligt een taak voor de verschillende partijen in de wijk om gezamenlijk werk te maken van de openbare ruimte, en te werken aan een openbare ruimte die prettige, vertrouwd, schoon en veilig is, versterkt het samenleven, de ontmoeting, en veilig van A naar B reizen.

Er is een aantal mogelijkheden tot het verbeteren van de openbare ruimte. Denk hierbij op korte termijn aan extra aandacht voor schouw en onderhoud in de wijk. Hambaken zou een proefwijk kunnen worden voor waardegestuurd beheer: een benadering waarbij de bewoner centraal staat, zowel de fysieke en sociale kant van een gebied versterkt wordt, zodat het niet alleen functioneel en veilig is, maar ook als prettig wordt ervaren door de bewoner.

Op lange termijn biedt de aanleg van warmtenet kansen, want vrijwel iedere straat in Hambaken wordt daarbij aangepakt. Ook het ondergronds brengen van de hoogspanningskabels ’s-Hertogenbosch-Noord - Oss met een boring verkleint de belemmerende strook en geeft ook mogelijkheden tot het verhogen van de verblijfskwaliteit. Door deze twee ingrepen kan ruimte ontstaan voor hoogwaardigere groenstructuren (de lange lijnen, en aan de achterzijde van de woningen), water, spelen en bewegen, en ontmoeting. Daarnaast geeft het een mogelijkheid te werken aan het verbeteren van langzaamverkeersverbindingen in de wijk en naar andere wijken, betere parkeeroplossingen, verbeteren van de toegang tot het sportpark, en het versterken van de verbinding met de omgeving zoals de Rompertpassage. Hiermee kunnen een aantal bestaande aandachtspunten, zoals de te hoge snelheden op het Wielsem of oversteekvoorzieningen, structureel aangepakt worden.

Aansluitend op de nu al aanwezig lange lijnen in de wijk, van oost naar west (hoogspanningskabels) en van noord naar zuid over het Wielsem, biedt dit ruimte voor nieuwe versterkende verbindingen tussen de buurten in de Hambaken en richting voorzieningen in andere wijken. Denk hierbij ook aan de bereikbaarheid van de Rompertpassage vanuit Hambaken, of de verbinding met de Ertveldplas.

Economie

Wonen en werken zijn steeds verder van elkaar gescheiden geraakt. We zijn in de loop van de tijd alleen nog maar naar wijkeconomie gaan kijken in termen van voorzieningen: winkels, zorg en onderwijs. Maar voor de wijken kan het stimuleren van de wijkeconomie juist kansen bieden. Met een vitale wijkeconomie wil je zorgen voor meer levendigheid in de wijk, maar ook zorgen voor meer baankansen voor inwoners, voor dynamiek op de arbeidsmarkt, voor levendigheid in de buurt, voor sociale samenhang en voor een betere verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. In de wijk Hambaken is eventueel ruimte voor het vestigen van maatschappelijke, zorg en dienstverlenende functies, kleinschalige bedrijvigheid en kantoren. De ambitie is er niet om meer winkelruimte toe te voegen dan nu in ons omgevingsplan wordt mogelijk gemaakt. Zie hiervoor de analyse distributieve uitbreidingsruimte detailhandel die in het kader van de detailhandelsvisie is uitgevoerd. Uit de analyse blijkt dat door de veranderende consumentenbehoefte, het aantal fysieke winkelmeters (ook) in de gemeente ’s-Hertogenbosch zal afnemen. De huidige fijnmazige Bossche winkelstructuur zorgt voor een goed voorzieningenaanbod in onze gemeente. Dit geldt ook voor het stadsdeel Hambaken. Wel wordt ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van onze wijkwinkelcentra, zoals onder andere opgenomen in het uitvoeringsprogramma van de detailhandelsvisie.

3.2 Weerbaar, veilig, vertrouwd

Hambaken is een wijk met veel sociale problematiek. In de reguliere dienstverlening is er al een breed aanbod van ondersteuning. In aanvulling op het nu lopende (reguliere) aanbod, zijn er een aantal ontwikkelingen in het sociaal domein die als plus (of accent) kunnen worden ingezet in Hambaken in het kader van de gebiedsgerichte aanpak. Hierbij moet rekening gehouden worden dat uit de aanpak ook een vergrootte vraag naar regulier aanbod kan komen.

In Hambaken biedt sociaal werkorganisatie Farent de basisondersteuning aan. Farent heeft samen met 4 partners – Farent, Humanitas, Mee, GGD, Jongerenwerk073 het initiatief genomen om te werken aan een gebiedsplan voor de wijken in Noord. Het gezamenlijk streven is het verbeteren van het welzijn van mensen op wijkgerichte thema’s als persoonlijke groei, samen gezond en veerkrachtig, hulp nabij en eenvoudig, sterke sociale netwerken en samen leven, samen doen. In het gebiedsplan worden de projecten uitgewerkt waar deze partners zich de komende jaren extra voor inzetten. Dit gebiedsplan wordt begin 2026 opgeleverd. Met de methodiek van de social profit canvas worden impactvolle interventies bepaald, waaruit concrete acties volgen. Dit wordt vervolgens gedeeld en besproken met bewoners in de wijk, inwoners waarvan er velen ook zelf input hebben geleverd op het gebiedsplan. Resultaat is een programma in aanvulling op de kerntaken van Farent, waarop aansluiting gezocht kan worden in de gebiedsgerichte aanpak Hambaken.

De gemeente ’s-Hertogenbosch werkt aan een nieuw dienstverleningsconcept. Op hoofdlijnen richt het nieuwe dienstverleningsconcept zich op het organiseren van zorg in de eigen omgeving, door het terugbrengen van (tweedelijns) zorg naar lokale teams in de wijken: één aanspreekpunt, met laagdrempelige zorg, dichtbij. Hiervoor start een nieuwe aanbesteding, met als doel realisatie van het nieuwe dienstverleningsconcept in 2028. Ook hieruit voortkomende vragen, zoals het huisvestingsvraagstuk, zijn relevant voor de gebiedsgerichte aanpak. Om het nieuwe dienstverleningsconcept goed te laten landen, is het nodig de wijk te ‘versterken’: een sterke zorgstructuur in een versterkte wijk.

Ook in het versterken van het bestaande aanbod zijn extra’s te realiseren. Kunnen aanvullende interventies op initiatief van de gemeente worden ingezet, zoals het aanpakken van bewoners met normoverschreidend gedrag door gerichte samenwerkingen of in de armoede ondersteuning op basis van gerichte analyse en actie. Denk hierbij aan de gezinscoaches waar goede ervaring mee is opgedaan in de Gestelse buurt. Of de inzet van bestaande structuren zoals de Noorderpoort als plek waar mensen werkervaring op kunnen doen (Weener participatiehuis). Denk ook aan het sterker begeleidt invoeren van de Bossche Pas voor bewoners van Hambaken. Samenwerking met de interne en externe programma’s op laaggeletterdheid en leesbevordering (Huis73), digitalisering (Datastad), en kansenongelijkheid (Gelijke Kansen) hier ruimte en ondersteuning voor nieuw initiatief.

Veilige leefomgeving

Voor het ervaren gevoel van veiligheid is het van belang te bouwen aan het vertrouwen in de overheid, waardoor de bereidheid tot samenwerking, en het afgeven van signalen en meldingen beter wordt. Zichtbaarheid, contact verbeteren en werken aan de vertrouwensrelatie. Het is immers lastig een bewoner aan te spreken op afvaldumping op het moment dat een brandgang al vol grofvuil ligt. Het vraagt ook om adequate opvolging van meldingen, ook als deze er (nog) maar beperkt zijn. Zowel het vergroten van de zichtbaarheid als het opnemen van meldingen, leidt tot meer vertrouwen en een grotere meldingsbereidheid. Dat vraagt wel om meer zichtbaarheid en optreden op de Hambaken, bijvoorbeeld met een SOS-team zoals in de buurtaanpak Gestelse Buurt, door prioritering op de uitvoeringsagenda integrale veiligheid, met een inloopspreekuur, of ruimere mogelijkheden in taakbevoegdheid.

Samenleven/ spelen bewegen ontmoeten / sport.

Met alle aanwezige voorzieningen op Sportpark Noord zijn er mogelijkheden om deze locatie nog meer te laten groeien tot plek in de wijk waar sport, spelen, bewegen en ontmoeten samenkomen. Een plek waar aandacht is voor ontmoeting, plezier en gezondheid. Dit kan onder meer door het verbreden van het aanbod in de programmering, ook voor nieuwe doelgroepen.

Ontmoeten kan ook op andere plekken in Hambaken versterkt worden. De doorontwikkeling van Brede Bossche Scholen biedt hierin een kans en is in onderzoek. Denk ook aan de inzet van de Noorderpoort, de huiskamer in de Hooghe Clock, of een nu ontbrekende ontmoetingsplek voor jongeren (12-18 jaar). Zet hierbij in op kwaliteit en continuïteit, met eigenaarschap bij bewoners.

Biedt daarnaast ruimte voor het onverwachte: experiment en tijdelijkheid, cultuur en evenementen om voort te bouwen op sterke gemeenschappen: een wijkfeest, kindervakantieweek of kerstmarkt. Daarnaast met initiatieven in aansluiting op lopende programma’s, zoals het programma Samen Gezond.

De langere termijn, structurele ingrepen kunnen laagdrempelig getoetst en ervaren worden door kleine, snelle interventies met placemaking, zoals markeren van een nieuwe locatie voor een speeltuin of sportveldje. De toevoeging van wandelroutes in de wijk, langs ontmoetingsplekken, met voorzieningen voor volwassenen in bijvoorbeeld buitensport (zoals outdoor fitness), jeugd, en kinderen (speelvoorzieningen).

4. Aanpak

Toekomstplannen beginnen bij het hier en nu. Groots dromen en klein doen. Een combinatie van kleinschalige interventies en grootschalige structuurveranderingen. De doorontwikkeling van de vier buurten in Hambaken, zowel structureel als in het hier en nu. Met dit koersdocument kijken we naar een periode van ongeveer 10 jaar. Maar door te laten zien wat er kan, kunnen we werken aan perspectief, vertrouwen en nieuwe energie om samen te werken. Het vraagt om de opzet van een gebalanceerde programmering voor de wijk, zodat we -met elkaar - weten wie, wanneer, wat gaat doen. De eerste stap, iets doen, zichtbaar resultaat op korte termijn is essentieel: ook in kleine zichtbare ingrepen zoals het opschonen en beter verlichten van brandgangen.

In de uitwerking van de aanpak vormen de projecten en initiatieven in dit koersdocument de basis (richten). De hierboven genoemde projecten vragen om intensievere georganiseerde samenwerking tussen gemeente, Zayaz, en partners uit sociaal domein. Voor deze extra projecten is een tijdelijke samenwerkingsvorm nodig, in verbinding met de bestaande structuren (inrichten). In de uitwerking van deze samenwerkingsvorm zijn ook de lessen uit de evaluatie van de gebiedsgerichte aanpak Gestelse Buurt gebruikt.

In de verdere uitwerking van deze aanpak volgen we zoveel mogelijk de lijn van de participatievisie. Samen maken we ’s-Hertogenbosch: ook het resultaat in Hambaken wordt beter wanneer we de verschillende stemmen uit de wijk horen. Dat betekent ook vroegtijdig bewoners betrekken bij plannen en werkzaamheden, en het stimuleren van initiatieven uit de buurt. Daar is in Hambaken nu de kans en momentum voor. Het vraagt wel organisatie en afstemming vooraf van de partners die in de wijk aan de slag gaan – ook in de interne organisaties- om samen op te trekken. En om gezamenlijk een aanpak uit te werken, bijvoorbeeld in de keuze wanneer, welke bewoners meebeslissen, meedenken of geïnformeerd worden.

Er zijn op dit moment een aantal aandachtspunten waarmee in de verdere inrichting en uitwerking van het programma rekening gehouden moet worden.

• De projecten en initiatieven zijn hard en zacht, waarbij bijvoorbeeld financiering en besluitvorming nog niet rond is. Dit geldt ook voor de dragende projecten (zoals het warmtenet) en kan impact hebben voor de brede aanpak.
• Samenwerking tussen de partners moet nog vorm krijgen.
• Er moet gewerkt worden aan het vertrouwen van inwoners richting overheid. Niet alle inwoners kunnen bereikt worden.
• De gebiedsgerichte aanpak vraagt ook een interne organisatieverandering.
• Beschikbaarheid van vrije middelen voor korte termijn interventie om deze aanpak op te starten.
• Verslaglegging en verantwoording over de samenwerking en uitkomsten

Alle partners werken samen in de wendbare, integrale aanpak, waarin iedere partner haar eigen verantwoordelijkheid kent, vanuit een gezamenlijk verder uit te werken visie en doelen. We communiceren als een team. Waar dat kan, worden beslissingen niet top-down opgelegd, maar ontstaan uit gezamenlijke inzichten van bewoners en professionals. Echt samenwerken in gezamenlijke programmateams, uitvoeringsteams en bestuur.

We starten niet uit het niets, er zijn sterke bestaande netwerken en samenwerkingsvormen in Hambaken. We kiezen zoveel mogelijk voor de inzet van de bestaande structuren en samenwerkingen waar dat kan – bouwend op bestaande relaties: met onder andere sleutelfiguren, rolmodellen, opbouwwerkers, en de wijkmanager. Uit deze samenwerking op bestaande relaties, kan een steeds bredere beweging ontstaan, waarin we duurzaam werken aan de ambities uit dit koersdocument.

De teams bestaan in ieder geval uit medewerkers van gemeente ’s-Hertogenbosch, Zayaz, Farent en Hambaken Connect. Deze teams werken intensief samen met de partners, bewoners en bewonersvertegenwoordiging en ondernemers in de wijk zodat alle bewoners en belanghebbenden goed gehoord en gezien worden. We versterken bestaande samenwerkingsverbanden, en nieuwe samenwerkingsverbanden en vertegenwoordigingen kunnen ontstaan tijdens het proces.

Strategisch

Strategie (de bestuurlijke steungroep) richt zich op het vaststellen en sturen op de koers, lange termijn, creëert bestuurlijk draagvlak. Sturend en adviserend aan projectteam. Ook over investeringen en programmering wordt hier besloten.

Tactisch

Het tactische team richt zich op planvorming lange termijn, verbinding en regie over korte termijn initiatieven. Verantwoordelijk voor een projectlijn, eenduidige communicatie en participatie aanpak met bewoners en de koppeling tussen fysiek en sociaal domein. Leidt de middellange en lange termijn projecten zoals de renovatie en verduurzaming van woningen en de aanleg van het warmtenet.

Uitvoering

Het uitvoeringsteam werkt aan dagelijkse, korte termijn uitvoering van initiatieven op de fysieke leefomgeving en sociaal domein. Eerste, zichtbare aanspreekpunt naar de wijk, waarbij gezamenlijk wordt gezocht naar de samenspel tussen ondersteuning van bewoners, ontwikkeling van gemeenschappen, en de combinatie daarvan in de projecten in het fysieke domein. Met de kracht van praktische samenwerking over de verschillende domeinen. Hierin werken we samen toe naar een weerbare, veilige en vertrouwde wijk waar de basis op orde is om mee te kunnen en willen doen.

Om deze samenwerkingsvorm goed te laten slagen, is het van groot belang vooraf op basis van een uitgewerkte strategie, rollen en verantwoordelijkheden, eerst afspraken te maken tussen partners over de samenwerking. Bijvoorbeeld in de afvaardiging van verschillende lagen in de samenwerking of commitment aan inspanningen.

Dit koersdocument is een stap richting een verdere gezamenlijke samenwerking in Hambaken. In dit proces moet nog veel worden uitgewerkt. Denk hierbij onder andere aan formaliseren van de governance, vastleggen van samenwerkingsovereenkomsten, de vertaling van koers, naar strategie, doelstellingen en uitvoeringsplan (met KPI’s en monitoring), samenwerkingsovereenkomsten en de onderlinge rolverdeling.

Toch kunnen met een intentieovereenkomst, en met inspanning van de verschillende partners, al op korte termijn zichtbare resultaten worden gehaald terwijl de structuur verder wordt ingericht om de beweging te starten. Zo bouwen we samen aan een sterk, weerbaar en trotse wijk.

Bijlage 1. Inventarisatie van potentiële projecten en initiatieven Hambaken.

Ter informatie:

Wijkkrant Hambaken

Gebiedsplan Noord (Farent)

Transitievisie warmte

Wijk- en buurtmonitor gemeente ‘s-Hertogenbosch

Analyse distributieve uitbreidingsruimte detailhandel

Uitvoeringsprogramma van de detailhandelsvisie.

Moties:

https://s-hertogenbosch.raadsinformatie.nl/document/12827893/3

https://s-hertogenbosch.raadsinformatie.nl/document/14238446/1

https://s-hertogenbosch.raadsinformatie.nl/document/15629925/1

https://s-hertogenbosch.raadsinformatie.nl/document/14805464/1