Evaluatie 2e Bossche burgerberaad

1. Inleiding

Het tweede Bossche burgerberaad heeft als centrale vraag: Hoe wil jij, inwoner van ’s-Hertogenbosch, betrokken zijn bij en samenwerken aan onderwerpen in onze gemeente?
De vier bijeenkomsten hebben plaatsgevonden in de periode van 22 mei tot en met 27 september 2025. Na de laatste bijeenkomst, hebben de 115 ingelote deelnemers van het burgerberaad op 1 oktober een mail gekregen om hen te bedanken voor hun deelname, betrokkenheid en inzet. In deze mail is hen ook gevraagd om een (digitale) vragenlijst in te vullen over het verloop van het burgerberaad. Hoe hebben inwoners het burgerberaad ervaren? En wat zouden we de volgende keer beter kunnen doen?
De vragenlijst heeft tot en met 18 november opengestaan. In totaal hebben 29 deelnemers de vragenlijst volledig ingevuld en hebben 3 deelnemers deze deels ingevuld. Ongeveer 70% van de deelnemers die de vragenlijst hebben ingevuld, is bij alle bijeenkomsten geweest. De overige deelnemers die niet alle bijeenkomsten hebben bezocht, zijn, op een enkeling na, bij drie van de vier bijeenkomsten aanwezig geweest. Persoonlijke redenen, zoals gezondheid, familieomstandigheden of vakantie, zijn de meest genoemde redenen waarom men niet bij alle bijeenkomsten aanwezig kon zijn.

1.1 Leeswijzer

Dit rapport volgt de opbouw van de vragenlijst.

• Hoofdstuk 2 gaat over de redenen waarom men heeft deelgenomen aan het burgerberaad, wat er volgens hen goed ging en wat beter had gekund.
• Hoofdstuk 3 gaat over de algemene beleving van het burgerberaad en de extra informatie die men heeft gekregen over het thema “meedoen”, waaronder de gesprekskaarten, een informatieboekje, de workshops met experts, het zomerprogramma en het gebruik van het online platform Sway.
• Hoofdstuk 4 gaat over de bijeenkomsten van het burgerberaad: de informatie die vooraf is gestuurd, het algemene deel van het programma, de groepsgesprekken en gespreksbegeleiding, de aanbevelingen en de organisatie van het burgerberaad.
• Hoofdstuk 5 gaat over toekomstige betrokkenheid bij het burgerberaad, de invloed van het burgerberaad op het dagelijkse leven van de deelnemers en of zij deelname zouden aanraden aan anderen als er weer een burgerberaad komt.
• Tot slot staan in hoofdstuk 6 de tips die deelnemers hebben gegeven voor een volgend burgerberaad.
• In de bijlage worden de achtergrondkenmerken van de deelnemers die de evaluatie hebben ingevuld afgezet tegen de kenmerken van de ingelote groep deelnemers van het burgerberaad.

2. Deelname aan het burgerberaad

2.1 Waarom heb je deelgenomen aan het burgerberaad?

2.2 Welk rapportcijfer geef je aan dit burgerberaad?

Terugkijkend op alles, geven de deelnemers rapportcijfers tussen 6 en 10 voor het burgerberaad, daarmee uitkomend op een gemiddeld rapportcijfer van 7,4. Hoe ouder de deelnemers hoe hoger het gemiddelde rapportcijfer. Deelnemers van 65 jaar of ouder geven gemiddeld een 7,9, terwijl deelnemers van 30 tot en met 64 jaar gemiddeld een 6,7 geven.

2.3 Wat ging er volgens jou goed tijdens dit burgerberaad?

2.4 Wat kon volgens jou beter tijdens dit burgerberaad?

Op de vraag wat er beter had gekund tijdens het burgerberaad hebben 25 deelnemers feedback
gegeven. Er zijn zowel praktische zaken als organisatorische zaken genoemd, maar ook een
eerdere verduidelijking van het begrip ‘participatie’.

• Meer gebruik maken van een zaal microfoon, om de vraagsteller beter te kunnen verstaan.
• Misschien af en toe moeilijk te verstaan (ligt ook misschien aan mijn gehoor, beter plekje zoeken
  De grote hoeveelheid mensen De soms moeilijke woorden, hoog niveau en daarom af en toe, wat onbehaaglijk en ben ik wel dom?
• Minder lange dagen, voor nu was echt te lang, waardoor niet alles tot zijn recht komt
• Ik kwam steeds met de fiets en moest de eerste keer zoeken naar de fietsenstalling.
• Persoonlijke benadering door initiatiefnemers. Sommige deelnemers liepen/zaten soms een beetje alleen. Een beetje oog voor deze mensen zou op zijn plek zijn.
• Aan de voorkant (eerste brief en uitnodiging) meer uitleg omtrent de verwachtingen. Waar meld ik mij voor aan? Toch wat strakker proces zodat er meer rust is tijdens het opstellen en uitwerken van de aanbevelingen.
• Voor mij bleef het te lang onduidelijk wat er van mij verwacht werd. Er was ook niet duidelijk gecommuniceerd over de bijeenkomsten die je bij kon wonen. Dat kwam pas laat ter sprake.
• Duidelijkheid uitleg en doelstelling van het woord participatie vanaf het begin.
• Het begrip participatie werd pas later echt duidelijk, waardoor het in het begin een beetje vaag was.
• Afbakening van het begrip participatie. Ik heb heel lang op het spoor van beleidsparticipatie gezeten. De aanbevelingen zijn daardoor vrij algemeen gebleven. En de planning: na de vakantie kwam alles in een stroomversnelling terecht en moest alles in korte tijd gebeuren. Dit was van tevoren niet aangekondigd.
• Onderwerp was voor de meeste mensen te abstract. Daardoor veel tijd aan algemene inleiding nodig gehad en zijn de adviezen uiteindelijk in erg korte tijd tot stand gekomen aan de hand van concrete onderwerpen, die vervolgens met maar een klein groepje op een hoger plan getrokken
  zijn. Uiteindelijke afstemming over de 5 belangrijkste algemene adviezen was te kort door de bocht.
• Meningen fladderden in het begin alle kanten op. Het onderwerp werd gaandeweg pas duidelijk 2 bijeenkomst vond ik taai en verwarrend.
• Ik vond vanaf het begin dit thema een lastig onderwerp voor een burgerberaad, en in de praktijk bleek dit ook wel. Vanuit de gemeenteraad vond ik een duidelijke vraag missen (die kwam voor mijn gevoel pas in de een na laatste sessie) en kaders waarbinnen wij concrete voorstellen zouden kunnen doen. Daarnaast maakten de eerste 2 sessies onvoldoende duidelijk waar we het nu eigenlijk over zouden hebben, participatie betekent heel veel verschillende dingen voor mensen (bijvoorbeeld ook de Participatiewet). Dat leidt eventueel wel tot gesprekken, maar maakt het niet makkelijker om dit toch al grote onderwerp ingekaderd te houden. De wijkmanager was hierin een welkome aanvulling, maar had echt in de eerste avond al aan het woord kunnen komen. Meer in het algemeen: besteed de eerste 2 sessies nog meer dan nu om het onderwerp duidelijk uit te leggen en de nodige kennis mee te geven aan deelnemers. Ofwel iemand uit het veld (zoals de wijkmanager, of iemand anders van de gemeente), ofwel iemand uit bijvoorbeeld de academische wereld of van Prodemos, die van een afstand het onderwerp onderzoekt en kan toelichten. Ook vond ik dit burgerberaad te kort, het had enorm veel toegevoegd om nog een sessie extra te hebben. Daarnaast vond ik de communicatie vanuit de organisatie soms verwarrend, of miste informatie waardoor er verwarring ontstond. Enorm veel begrip dat dit onderweg uitvinden is wat werkt, en dat plannen daardoor veranderen. Ik denk wel dat het had geholpen als dit duidelijker en transparanter was gedeeld, dus ook wat besloten is om niet te doen. Bijvoorbeeld feedback geven op elkaars onderwerpen. Vele malen is toegezegd dat de mogelijkheid komt om op alle onderwerpen input te leveren, maar uiteindelijk is dat in de praktijk niet gelukt. Mijn groepsgenoten snapten aan het eind niet goed wat er nu wel en niet werd verwacht, en één is om die reden ook gestopt. Dat is zonde. Ook had ik voor de zomer al verwacht in een groepje te komen. Die groepjes zijn er niet gekomen, waardoor ik in de zomer ook niet met anderen van het burgerberaad kon afspreken om werkbezoeken e.d.te organiseren. Ik snap de reden wel, maar miste hierover communicatie. Voor mijn gevoel is het burgerberaad eigenlijk echt begonnen toen deze groepen zijn gevormd en we ook buiten de plenaire sessies in die groepen aan de slag gingen. Dat was heel leuk om te doen, leidde volgens mij ook tot creatieve ideeën en goede gesprekken. Daar kwam alleen echt de tijdsdruk, waardoor ik het heel jammer vond dat we deze ideeën niet meer hebben kunnen toetsen met bijvoorbeeld professionals om ze realistischer of scherper te maken. Ook is het een anti-climax dat er niet gestemd is over de ideeën zelf, maar alleen de algemene aanbevelingen. Voor de inhoud en bruikbaarheid van het advies (er was nu eenmaal weinig tijd over) was dit een hele
  fijne oplossing en ook weer complimenten aan de organisatie om dit zo snel samen te vatten en tot een geheel te maken. Maar voor het proces is dit niet hoe ik een burgerberaad voor me zie, dat anderen dan de deelnemers de tekst hebben geschreven. Bij een volgend beraad is er dus hopelijk meer tijd hiervoor om het aan deelnemers over te kunnen laten.
• Het was niet voor iedereen duidelijk dat het thema echt participatie was, dat was een beetje jammer. Ook de planning van de eerste bijeenkomsten was duidelijk geschreven met inloop tussen ... en ..., begin om ... De laatste twee bijeenkomsten kwamen alleen maar met 9 uur maar dan was je niet zeker om het begintijd is of inloop. Ook zijn de tijden veranderd t.o.v. was op de eerste dag gecommuniceerd. Zou ook beter zijn als de workload meer gebalanceerd was, in september was het heel druk met "huiswerk" .
• Beslissingen nemen. Het onderwerp duidelijker maken. De tijd beter gebruiken en sneller met de vaste groepen werken. De workload in de sessies oppakken en niet zoveel in die laatste fase proppen.
• Duidelijke plan van aanpak tijdens het proces veranderde het i.v.m. aanpassingen nodig waren of andere koers moesten varen. Minder herhalingen in informatie, het werd soms te veel.
• Minder herhalingen van onderwerpen, meer verdieping.
• Vaak te rommelig, na de eerste meeting werd het op een andere manier ingedeeld, voor de medelanders was het niet duidelijk genoeg waarover er gesproken werd.
• Er was nog veel onduidelijk in de opzet. De tweede dag is er veel tijd verloren gegaan met de opdracht om je droom m.b.t. participatie te delen in een kleine groep. Deze tijd had naar mijn mening beter gebruikt kunnen worden om de groepen in te delen op de definitieve thema’s. Dan was er meer tijd geweest voor het maken van de adviezen per groepje. En ik zou de volgende keer eerder in het traject aangeven dat er ook veel extra tijd gaat zitten in de werkbezoeken en extra bijeenkomsten met je definitieve groepje. De verwachtingen beter managen.
• Ik heb behoefte aan vooraf meer structuur. Dit zat wel in de bijeenkomsten maar vooraf niet geheel duidelijk. Tweede bijeenkomst waren de workshops geen workshops, maar een toelichting van een groepje bewoners. Daarnaast was de lijst met workshops erg lang en niet duidelijk wat er verteld ging worden. De workshops waren daarnaast snel vol waardoor niet iedereen zijn eigen keuze had (tot zover de participatie en vrije keuze). Als vooraf iedereen werd gevraagd om zijn 1e, 2e en 3e keuze door te geven dan had iedereen waarschijnlijk wel een geschikte workshop gehad. Ditzelfde gebeurde eigenlijk bij bijeenkomst 3 ook weer. Daar waren 14 onderwerpen te verdelen en dit ging ook niet vlekkeloos (sommige onderwerpen zijn nu niet behandeld en/of samengevoegd). De bijeenkomsten van het zomerprogramma waren wel interessant alleen vaak onder werktijd. Het kost al best een investering waardoor het voor mij niet opwoog om daar vrij voor te nemen. De bijeenkomsten met de burgemeester zaten
  daarnaast al vol met anderen waardoor voor ons geen plek meer was.
• Ik heb het idee dat men zijn best deed om het proces iedere keer zo goed mogelijk uit te leggen, maar hoe we het doel, de aanbevelingen, zouden halen bleef voor mij lang onduidelijk. Misschien was het een bewuste keuze om daarin niet te veel te sturen? Misschien was het onderwerp wat te abstract? En ik was niet de enige, ik hoorde ook anderen zeggen dat ze niet goed begrepen hoe we er zouden komen. De derde bijeenkomst, waarin we de aanbevelingen concreter gingen maken, voelde ook een beetje als herhaling. Ik kan het gemist hebben en het is ook moeilijk om duidelijk te maken denk ik, maar graag het proces nog beter uitleggen als dat kan.
• Jammer dat de themagroepen pas halverwege de 3e bijeenkomst zijn samengesteld. Op idee niveau was er weinig tijd om te onderzoeken en verdiepen of ideeën inderdaad nieuw, uniek zijn en/of deze al bestaan. Voor een volgend Burgerberaad graag meer informatie over de invulling van de bijeenkomsten en tijdsbesteding, agenda technisch, buiten de bijeenkomsten. Dat laatste was wel erg compact en nauwelijks tijd om ideeën uit te diepen en extern voor te leggen of te toetsen.
• Kleinere groepjes.
• In de individuele groepjes zorgen voor volwassenere gesprekspartners. We zaten met xxx. Eerlijk gezegd leek hij er niet echt veel zin in te hebben ons te begeleiden. Hij was er wat laks in en trok z’n handen er snel vanaf.
• Ons laatste groepje voor het maken van de aanbeveling liep niet echt en dat vond ik jammer. Hoe dat kwam? Denk aan iets als groepsdynamiek.
• Ik vind dat de burgers het wat hebben laten afweten. Er is weinig beweging gekomen naar de gemeente toe, veel negativiteit zonder oog te hebben voor wat er allemaal wel was gedaan. De verwachtingen naar gemeente toe zijn onredelijk hoog i.m.o. Voor de burgers die het niet eens
  waren met de negatieve toon is er ook weinig tegenspraak gekomen, wel exemplarisch voor hoe dit ook landelijk lijkt te werken. Het onderwerp was moeilijk en bleef ook moeilijk, ik denk dat een concreet thema beter kan werken. In de communicatie vanuit de gemeente kon het soms iets scherper, data + tijden waren grotendeels bekend maar hier en daar veranderde wel eens wat zoals de aanvangstijd waarbij eerst wel inloop en daarna niet meer werd gecommuniceerd. Ik denk dat dat komt omdat er te welwillend is omgegaan met allerlei soorten feedback waardoor de eigen deadlines niet altijd meer gehaald werden. Ook zou er nog iets meer gestuurd kunnen worden op het te bespreken onderwerp zodat er minder tijd verloren gaat aan randzaken die niet op de agenda staan (denk aan discussie algemene aanbevelingen waarbij er veel tijd verloren ging aan het bespreken van de methode om burgers te selecteren voor mini burgerberaden).

3. Beleving van het burgerberaad

3.1 Algemene indruk

Aan de deelnemers is een aantal uitspraken voorgelegd met de vraag in hoeverre zij het daar mee
(on)eens zijn.

• 77% is het helemaal eens met de stelling “Ik voelde mij welkom” en 23% is het er mee eens.
• Voor de stelling “Ik ben met respect behandeld” gelden dezelfde percentages.
• De helft van de deelnemers het helemaal eens met de stelling “Het burgerberaad is eerlijk verlopen”. 40% is het er mee eens en 10% is het eens noch oneens.
• 43% van de deelnemers is het helemaal eens met de uitspraak “Ik heb het gevoel dat de deelnemers van het burgerberaad een goede afspiegeling zijn van de mensen die in onze gemeente wonen”. Een even groot deel is het eens met deze stelling en 10% is het eens noch oneens.
• 90% van de deelnemers heeft in zijn of haar omgeving, bijvoorbeeld mensen uit de buurt, vrienden, familie, kennissen of collega’s, iets verteld over het burgerberaad.
  

3.2 Extra informatie vooraf en tijdens het burgerberaad

Enkele reacties hierop zijn:

Enkele reacties hierop zijn:

3.2.4 Workshops

Op dag 2 van het burgerberaad waren er workshops waar experts en mensen die zelf ervaring hebben met participatie iets vertelden over hoe je kan meedenken, meepraten en meedoen. Deelnemers konden zelf twee workshops kiezen. Hebben deze workshops geholpen om beter te begrijpen wat participatie is? Voor 60% van de deelnemers was dit het geval, voor 27% niet. 10% geeft aan niet aanwezig geweest te zijn op dag 2.

Enkele reacties op de workshops:

3.2.5 Zomerprogramma

Tijdens de zomervakantie zijn er verschillende activiteiten georganiseerd waar je aan kon meedoen. Aan de deelnemers is gevraagd of zij nog iets hebben gemist in dit zomerprogramma.

Hierop hebben zij het volgende geantwoord:

• Had dit graag vanaf begin geweten, had ik betere keuzes gemaakt.
• Misschien een rondgang in de verschillende wijken/buurten met iemand die daar actief is.
• Bijeenkomsten buiten werktijd.
• Ik heb niets gemist in het programma zelf, maar ik was zelf niet in Nederland dus ik zou het op
  prijs stellen als de activiteiten ook buiten vakantie gepland zouden zijn.

3.2.6 Sway

Sway is het online platform die speciaal voor de deelnemers van het burgerberaad is gemaakt. Hier staan alle aantekeningen, foto’s, de samenvattingen per dag, het zomerprogramma en de aanbevelingen van alle werkgroepen. 27% van de deelnemers geeft aan vaak op Sway te hebben gekeken, 33% heeft dat soms gedaan en 30% alleen als zij een mail van de gemeente ontvingen. 10% van de deelnemers geeft aan (bijna) nooit op Sway te hebben gekeken.

Met de uitspraak “Ik kan alles makkelijk vinden op Sway” is 43% het eens en 33% het eens noch oneens. 10% is het hier (helemaal) mee oneens.

Op de vraag of men nog opmerkingen had over het gebruik van Sway is het volgende gezegd:

• Als je een link ontving van Sway die naar een detailpagina ging (zoals het zomerprogramma)
  dan lijkt het heel lastig om daaruit te navigeren naar de hoofdpagina. Bij nader bekijken van de
  pagina op de laptop zie ik dat tussen het bovenste plaatje en boven de eerste tekst wel linkjes
  staan naar de andere pagina's. Door mijn onbekendheid met Sway heb ik intuïtief gezocht
  helemaal bovenin naar een menubalk of homeknop of onderaan de pagina, maar dus niet onder
  het eerste plaatje. Ik heb daar meerdere mensen over gehoord, zelf ook ervaren en opgelost
  door de algemene link op te zoeken om naar de hoofdpagina te gaan. Als je vanuit de
  hoofdpagina naar een detailpagina gaat kun je met je browser knoppen terug, het gaat dus echt
  om het scenario waarin je binnenkomt op een onderliggende pagina.
• Digitaal was dit voor mij moeilijk, ik ben daarmee niet handig. Ook alles op mijn mobieltje, was
  voor mij moeilijk en heb hulp gevraagd aan Kim en een mevrouw van ons groepje zorg en
  welzijn.
• Een vraag kun je zonder een link (die in de mail van de gemeente staat) als buitenstaander
  Sway bezoeken of raadplegen?
• Gebruik en zoekfuncties hadden beter in de groep kunnen worden uitgelegd of getoond.

4. De bijeenkomsten van het burgerberaad

4.1 Informatie voorafgaand aan de bijeenkomsten

• Over het algemeen zijn de deelnemers tevreden over de informatie die zij voorafgaand aan elke bijeenkomst van het burgerberaad hebben ontvangen.
• 90% is het (helemaal) eens met de uitspraak dat de informatie nuttig was.
• Ongeveer 70% is het (helemaal) eens met de uitspraak dat de informatie duidelijk was. Een enkeling is het hier helemaal niet mee eens.
• Bijna 40% is het (helemaal) eens met de uitspraak dat de informatie volledig was. 20% is het hier (helemaal) niet mee eens.

4.2 Het algemene deel van de bijeenkomsten

• Ongeveer 70% van de deelnemers vond de lengte van het algemene deel van het programma prima. 24% vond deze te lang en 7% vond het te kort.
• Ongeveer 70% van de deelnemers vond de hoeveelheid informatie die zij kregen tijdens het algemene deel van het programma prima. 21% vond dit te veel. Een enkeling vond dat er te weinig informatie werd gegeven.
• Ongeveer 60% van de deelnemers vond de onderwerpen die tijdens het algemene van het programma aan bod kwamen prima. 31% vond dat er aan bepaalde onderwerpen te weinig aandacht is besteed en een enkeling vond juist dat er te veel aandacht besteed is aan bepaalde onderwerpen. Het volgende is daarbij genoemd door de deelnemers:

Opmerkingen over het algemene deel van het programma:

• Er werd regelmatig feedback gevraagd en daar werd ook iets mee gedaan. Dat was heel fijn.
  Hierdoor werd het voor deelnemers ook steeds duidelijker wat de opdracht is.
• Fijne sfeer door Huub en Heleen, werkte goed om mensen aangehaakt en enthousiast te
  houden
• Ik vond de presentatie van Huub en Heleen heel goed en prettig!
• Ik vraag me af of de niet-Nederlandse en burgers met beperking tijdens het algemene deel genoeg tijd/hulp hadden om de informatie te kunnen begrijpen. Maar ikzelf val niet onder die doelgroep. Wellicht zou ik wel adviseren om expliciet te vragen naar afwijkende meningen t.o.v. de veelsprekers met een wat negatievere kijk op de zaken.
• Ik vond de begeleiding (gespreksbegeleiders en organisatie) erg goed!

4.3 Groepsgesprekken en gespreksbegeleiding

• Twee derde van de deelnemers is het (helemaal) mee eens met de uitspraak “Het was duidelijk wat er van mij verwacht werd tijdens de groepsgesprekken”. Voor 14% was dat niet duidelijk.
• De deelnemers vinden dat er in de groepen op een respectvolle manier met elkaar omgegaan is.
• Het merendeel is van mening dat er genoeg ruimte voor iedereen was om zijn of haar mening te geven tijdens de groepsgesprekken.
• Met de uitspraak “De gespreksbegeleiders waren neutraal” is 50% het helemaal eens en 36% het eens. 11% staat hier neutraal in en een enkeling is het niet eens met deze uitspraak.
• Met de uitspraak “De gespreksbegeleiders waren goed voorbereid” is 39% het helemaal eens en 25% het eens. 29% staat hier neutraal in en een enkeling is het niet eens met deze uitspraak.
• Met de uitspraak “De gespreksbegeleiders konden het gesprek goed begeleiden” is 18% het helemaal eens en 54% het eens. 25% staat hier neutraal in en een enkeling is het niet eens met deze uitspraak.

Opmerkingen over groepsgesprekken en gespreksbegeleiding:

• Ik denk dat het voor de gespreksleiders in het begin niet duidelijk was dat de gesprekken over manieren van participatie moesten zijn en niet inhoudelijk over andere thema's.
• De eerste keer was de groepsverdeling rommelig en raar. De 2de keer wederom een onduidelijke situatie. Die gelukkig goed uitpakte voor mij.
• De gespreksbegeleiders deden wat ze konden maar er was best een paar keer verwarring over de precieze bedoeling van de opdracht; dat had duidelijker gekund. Dit was zowel bij het vormen van de eerste groepjes tijdens dag 2 als op de laatste dag voorgekomen. En ook op de eerste dag had er meer sturing plaats mogen vinden in mijn groepje.
• Er werden in ons groepje privé problemen besproken (nieuwe medelanders).
• Niet iedereen van de deelnemers kwam goed uit de verf.
• In mijn groepjes werden soms mensen naar de achtergrond gedrukt. Ik heb hier zelf voor gewaakt en me ervoor ingezet dat ook deze deelnemers de kans kregen hun mening te geven. Mensen die je in de plenaire setting niet hoorde werden in de groepjes soms ineens heel dominant. Hier mogen de gespreksleiders wat meer op sturen zodat iedereen aan het woord komt en niet overruled wordt door een ander.
• Na de vakantie (derde bijeenkomst) werd de focus meer duidelijk. Dit merkte je ook aan de gespreksleiders.
• De gespreksleiders waren vriendelijk, hulpvaardig en sturend om duidelijk standpunt te krijgen.
• Er was een gespreksbegeleider die begeleiding nodig had, maar die ontbrak.

4.4 Aanbevelingen van het burgerberaad

• Ongeveer 40% van de deelnemers is het er (helemaal) mee eens dat er genoeg tijd was om aan de aanbevelingen te werken. Ongeveer 35% is vindt dat er onvoldoende tijd was om aan de aanbevelingen te werken en ongeveer 30% staat hier neutraal in.
• Over de aanbevelingen en de mate waarin men invloed heeft gehad op de aanbevelingen is een ruime meerderheid tevreden.
• Ongeveer 90% van de deelnemers is het (helemaal) eens met de uitspraak “Ik heb genoeg informatie gekregen over wat er met de aanbevelingen gebeurt”.
• Ruim 80% heeft er vertrouwen in dat de gemeente aan de slag gaat met de aanbevelingen. Een enkeling heeft dit vertrouwen niet.
• 60% van de deelnemers is het (helemaal) eens met de uitspraak “Ik heb nu meer vertrouwen gekregen in de manier waarop de gemeente met participatie omgaat”. 20% is het hier noch mee eens noch mee oneens.

4.5 Organisatie van het burgerberaad

Voorzitterschap

• Over de voorzitters van het burgerberaad, Huub en Heleen, zijn de deelnemers zeer tevreden.
• Bijna de helft van de deelnemers is het helemaal eens met de uitspraak “De voorzitters waren neutraal” en een even groot deel is het eens met deze uitspraak.
• 62% van de deelnemers is het helemaal eens met de uitspraak “De voorzitters waren goed voorbereid” en 35% is het eens met deze uitspraak.
• 61% van de deelnemers is het helemaal eens met de uitspraak “De voorzitters konden goed uitleggen” en 31% is het eens met deze uitspraak.

Omgaan met elkaar tijdens het burgerberaad

• Over het omgaan met elkaar tijdens het burgerberaad zijn de deelnemers zeer tevreden.
• Ruim de helft van de deelnemers is het helemaal eens met de uitspraak “Ik kan mijn mening geven” en bijna 40% is het eens met deze uitspraak.
• Bijna 45% van de deelnemers is het helemaal eens met de uitspraak “Er is met aandacht naar mijn mening geluisterd” en een even groot deel is het eens met deze uitspraak.
• Een kwart van de deelnemers is het helemaal eens met de uitspraak “Ik vond de samenwerking met de andere deelnemers van het burgerberaad prettig” en ongeveer 70% is het eens met deze uitspraak.
• 30% van de deelnemers is het helemaal eens met de uitspraak “Ik vond de samenwerking met de gemeente tijdens het burgerberaad prettig” en ongeveer 55% is het eens met deze uitspraak.

5. Na het burgerberaad

5.1 Wil je betrokken blijven?

Het burgerberaad is inmiddels afgelopen en de aanbevelingen zijn op 23 oktober 2025 overhandigd aan de wethouder en burgermeester. Ongeveer de helft van de deelnemers geeft aan dat zij betrokken willen blijven bij het burgerberaad. 45% wil misschien betrokken blijven en een enkeling geeft aan dat niet te willen.

Degenen die betrokken willen blijven, geven de voorkeur aan betrokkenheid via een nieuwsbrief (74%) of via een bijeenkomst (59%). Een aantal deelnemers geeft aan een actieve rol te willen spelen. Daarbij gaat het vooral om het deelnemen aan de ‘waarmakersgroep’. Ook als buurtcoach actief zijn bij de energietransitie wordt genoemd evenals het invulling geven aan hoe de gemeente participatie in het thema verkeer en vervoer kan verwerken.

5.2 Invloed op het dagelijkse leven

Ruim 60% van de deelnemers geeft aan dat het burgerberaad invloed heeft gehad op hun dagelijkse leven.
Zij geven daarbij het volgende aan:

• Bewuster lezen en luisteren en houdt mij betrokken met het dagelijks leven.
• Heeft best wel een tijdsinvestering gekost (bijeenkomsten zomerprogramma aanbevelingen schrijven en voor en nawoord nalezen).
• Ik begrijp beter hoe ingewikkeld het is om breed gedragen beleid uit te voeren.
• Ik begrijp nu beter dat sommige mensen in moeilijkere omstandigheden leven. Rationeel wist ik dat wel, maar als je mensen daar persoonlijk over hoort praten, dan komt het ook meer als emotie binnen. En ik heb altijd best veel vertrouwen gehad in andere mensen, politiek en instituties, maar nu toch nog meer in andere mensen.
• Ik ben anders gaan kijken naar mijn eigen buurt en welke rol ik daar als inwoner zelf zou kunnen spelen, i.p.v. afwachten tot de gemeente iets doet en dan misschien meepraten.
• Ik ben de stad met andere ogen gaan bekijken. Me bewust geworden van hoe de gemeente zelf participeert.
• Ik heb na elke bijeenkomst een week nodig gehad om te herstellen door mijn ziekte. Hierdoor heb ik de keuze gemaakt niet betrokken te willen blijven. Het kost mij simpelweg te veel energie. Ik ben dankbaar dat ik de kans heb gekregen om mee te mogen denken over participatie binnen onze gemeente. En vond het super leuk om zoveel nieuwe mensen te leren kennen.
• Ik heb veel meer dingen herkend die er al waren maar die ik niet zag. Zoals een Wijkplein tijdens een wandeling tegen het lijf lopen. Ik zag op de Hambaken ook allerlei leuke visuele informatie over wandelen en natuur. Ik heb veel meer nagedacht over mijn rol als burger en de rol van de gemeente. Ik vond de zaterdagen met burgerberaad wel als een werkdag voelen in mijn week. veel vergaderen, op tijd opstaan etc.
• Ik heb idee dat ik me meer betrokken voel bij wijkproblemen en initiatieven.
• Ik kijk anders naar wat er in de gemeente gebeurt en denk vaak na over wat er beter kan of wat ik zou willen veranderen én hoe.
• Ik kon enkele zaterdagen niet met het gezin sporten of een dagje weg. Echter heeft het mij wel positief beïnvloed als het gaat om participatie (kijk nu door een andere bril bij sommige situaties).
• Plannen wijzigen i.v.m. de gesprekken op zaterdag, het er vaker over hebben met Bossche collega's.
• Ik voel me meer verbonden met de gemeente. Voel ook dat ik meer invloed op beslissingen binnen de gemeente kan hebben.
• Ik zie en bekijk mijn buurt, mijn wijk, met andere ogen. Ik heb zelf de wijkvoorzitter een mail gestuurd met een wijkprobleem, de ouderen bij ons hebben namelijk geen ontmoetingsplaats en daar is grote behoefte aan. Dus met andere woorden ik ben meer actiever geworden.
• Je kijkt veel meer naar andere initiatieven en wat er allemaal gedaan is al in de buurt. Het valt meer op.
• Meer inzicht en begrip gekregen over het bestuur van Den Bosch. Gezien hoe complex het in elkaar steekt. Iets meer vertrouwen.
• Nieuwe mensen ontmoet.
• Zat vaak in mijn gedachten. Vond het een hele zoektocht, maar ik heb er veel van geleerd. Ook het besef dat er veel van gemeente verwacht wordt en dat ik als inwoner verantwoordelijk ben om samenleving vorm te geven.

5.3 Zou je anderen aanraden om mee te doen aan een burgerberaad?

Aan de deelnemers is gevraagd om op een schaal van 1 tot en met 10 aan te geven hoe groot de kans is dat zij, als er weer een burgerberaad komt, mensen zouden aanraden om mee te doen als ze worden ingeloot. De gegeven cijfers liggen tussen 7 en 10, met een gemiddelde van 8,9.
Als toelichting op het gegeven cijfer zeggen de deelnemers het volgende:

• Door te participeren in een burgerberaad heb je invloed op besluiten van de gemeenteraad, dus niet achteraf nadat er al een besluit is genomen maar vooraf meedenken en meepraten en samen (burger een gemeente) tot een besluit komen. Dit noem ik toppunt van democratie....vooral in deze tijd waar de burger weinig vertrouwen heeft in de overheid maar....40% !! De gemeente Den Bosch is op de goede weg!
• Een goede en mooie manier om samen met andere inwoners van onze stad iets uit te diepen aanbevelingen te doen/maken.
• Geef je mening en inspraak, doe je dit niet ben dan niet negatief over wat er gebeurt in de stad.
• Ik gun iedere inwoner van Den Bosch om een keer mee te doen aan een burgerberaad! Het leert je ontzettend veel over andere perspectieven en hoe andere inwoners hetzelfde onderwerp beleven. En om dan samen het gesprek aan te gaan en te zoeken naar gemeenschappelijke waarden en concrete ideeën om de maatschappij te verbeteren. Dat zijn life skills die iedereen daarna kan inzetten. Ook geeft het je meer inzicht en daardoor hopelijk ook vertrouwen in de gemeente en hoe je daar als inwoner/burger bij betrokken kunt blijven, ook na afloop van het burgerberaad.
• Ik vond het heel leuk, maar het kost best wel wat tijd en energie. Afhankelijk van het moment (hoe druk heb ik het en hoe gaat het me) zal ik weer meedoen.
• Je krijgt de kans om mee te denken over een actueel vraagstuk. Dat is veel waard.
• Je krijgt inzicht in hoe het achter de schermen wordt geregeld en hoe jij kan helpen in plaats van klagen.
• Krijg je toch een ander inzicht.
• Ligt aan het thema. Wel leuk om andere meningen te horen en mensen te ontmoeten.
• Mooie ervaring om gezamenlijk ook iets te kunnen bijdragen in je woonplaats.
• Niet alleen klagen en zeuren maar iets doen
• Ontzettend interessant om mee te maken.
• Sommige mensen kunnen heel goed kritiek of mening spuien
• Waarde volle ervaring.
• Zeker de moeite waard!

6. Tips voor een volgend burgerberaad

• Concreter onderwerp benoemen zoals bij het eerste burgerberaad.
• Tijdsbelasting en planning (rondom schrijven van aanbevelingen) duidelijker benoemen.
• Beperk het “huiswerk”. Mensen zitten daar niet altijd op te wachten. Geef daarom meer gelegenheid om in de bijeenkomst de feedback te verwerken
• Duidelijkheid vanaf de start, over wat je te wachten staat. En participatie is te veel omvattend. Duidelijk doel stellen.
• Geef een duidelijk topic waarover gesproken gaat worden, maak ook een loting onder vorige kandidaten om de nieuwe te ondersteunen hoe het gaat.
• Huub en Heleen zijn zeker neutraal, maar zeker niet onafhankelijk. Soms is woordkeuze enorm belangrijk.
• De persoonlijke benadering van de projectgroep was geweldig. Misschien leuk als jullie je bij een volgend Burgerberaad kort even laten zien zodat deelnemers een gezicht bij een naam hebben. Gespreksleiders waren geweldig! Jullie (projectteam en gespreksleiders, catering en alle anderen) zijn allemaal toppers met een gouden hart voor ‘s-Hertogenbosch. Daar mogen jullie trots op zijn. Bedankt dat ik mee mocht doen!
• Ik heb zelf 1 bijeenkomst gemist vanwege omstandigheden. Dat heb ik als een enorm gemis ervaren, misschien uitleggen dat het belangrijk is om alle bijeenkomsten bij te wonen, benadrukken.
• Meer tijd voor uitdiepen ideeën voor de aanbevelingen.
• Met de ervaring van één burgerberaad vind ik het tekort door de bocht om nu tips te geven. Ga vooral zo door!
• Misschien zouden meer inwoners positief reageren als ze zijn ingeloot voor een burgerberaad als er wat meer informatie bij staat over het onderwerp en het doel. Dus ook een duidelijkere opdracht vanuit de gemeenteraad.
• Participatie is een ruim begrip, misschien een beetje te groot/te veel.
• Probeer nog beter uit te leggen hoe het proces werkt en welke keuzes daarin gemaakt zijn. En dat is op zekere hoogte zeker gebeurd, maar misschien zijn er nog verbeteringen mogelijk.
• Samenkomsten op zaterdag korter, dan blijft er toch meer hangen, met wat besproken is.
• Soms bleven bepaalde mensen heel lang aan het woord. Daardoor duurde het heel lang en het voegde weinig toe. Ik snap dat iedereen zijn mening mag geven, maar het was een beetje veel.
• Structuur. Een concreter thema. Vooraf duidelijk hoe en wanneer de groepsverdeling is. Niet bij elke piep alles aanpassen. Groepsleiders eerder laten ingrijpen.
• Waarschuwing: neem veel tijd als je het goed wilt doen, is heel belangrijk en je moet assertief zijn met je eigen woorden en netwerk hebben. Jezelf blijven en luisteren.
• Wees duidelijk van tevoren over de tijdsbesteding (meer dan alleen de bijeenkomsten). Probeer in te schatten dat mensen voor dezelfde workshops kiezen en probeer dat van tevoren op te halen en niet op de dag zelf. Geef duidelijk aan wat de tijdsplanning is en wat de structuur is van de bijeenkomsten.

Bijlage: Achtergrondkenmerken

In deze bijlage worden de achtergrondkenmerken van de deelnemers die de evaluatie hebben ingevuld afgezet tegen de kenmerken van de ingelote groep deelnemers van het burgerberaad.

We zien dat meer vrouwen dan mannen de vragenlijst hebben ingevuld.