Het verhaal van West

Voorwoord van het College

Met ons bestuursakkoord als fundament willen wij onze stad, wijken en dorpen met slagkracht en ambitie verder ontwikkelen. In 2050 passeren we de grens van 200.000 inwoners. We bereiden hier ons op voor door steeds meer gebiedsgericht te werken samen met de inwoners, ondernemers en onze maatschappelijke partners - Samen maken we ’s-Hertogenbosch!  

Naast het bestuursakkoord sluiten de uitkomsten van het burgerberaad naadloos aan bij de doelen van de gebiedsgerichte aanpak. Inwoners en ondernemers staan daarbij centraal. Uit het burgerberaad blijkt onder meer dat inwoners behoefte hebben aan herkenbare en vaste aanspreekpunten in de wijk, die zij vertrouwen en waar zij terechtkunnen voor zowel informatie als het aandragen van ideeën. Met de integrale gebiedsgerichte aanpak organiseren we per gebied een werkwijze waarin we samen met onze partners ruimte creëren voor inwoners en ondernemers om mee te denken, mee te doen en mee te beslissen over hun eigen wijk. 

Gebiedsgericht werken is niet nieuw binnen onze gemeente, maar een integrale aanpak voor alle gebieden en/of wijken ontbreekt nog. Bij veel gebiedsontwikkelingen en opgaves werken wij al volgens de principes van gebiedsgericht werken. Naast deze ervaringen passen we ook de ervaringen uit de Gestelse Buurt (zie Raadsinformatiebrief: 079618679094 en de Tussenevaluatie buurtaanpak Gestelse buurt) ook toe. Deze inzichten helpen ons bovendien om toe te groeien naar een gemeentebrede aanpak.

Een gebiedsgerichte aanpak houdt in en heeft als doel dat het eigen karakter en de authenticiteit van elk gebied duidelijk tot uiting komen. Dit is ook zichtbaar in de twee koersdocumenten. Uit onze ervaringen blijkt dat we pas echt gebiedsgericht kunnen werken wanneer we van buiten naar binnen redeneren: samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Dat vraagt om een andere manier van denken en werken. We willen gebiedsgericht werken steviger verankeren, voortbouwen op eerdere ervaringen en daarmee continu leren.  Met deze aanpak willen we het volgende bereiken en invulling geven aan de aanbevelingen uit het Burgerberaad: 

• We werken samen: vanuit en met de samenleving en maatschappelijke partners werken aan een optimale leefomgeving (van buiten naar binnen). 
• We betrekken inwoners en ondernemers meer aan de voorkant van beleid, en geven ruimte aan eigen initiatieven en uitvoeringskracht.
• We maken het verschil en creëren meerwaarde door sociale en fysieke opgaven samenhangend en integraal te benaderen vanuit verschillende disciplines.
• We kiezen een wendbare aanpak: we laten los waar dat nodig is, maken keuzes en stellen het perspectief van inwoners en onze partners centraal, gekoppeld aan onze integrale beleidsambities.  

Deze uitgangspunten vormen de basis voor onderliggend koersdocument.  

Inleiding

De Kruiskamp en De Schutskamp zijn buurten met diverse bewonersgroepen en een grote mate van betrokkenheid. Tegelijk kennen deze buurten hardnekkige vraagstukken rond gezondheid, veiligheid, bestaanszekerheid en vertrouwen. Deze opgaven raken het dagelijks leven van mensen en vragen om een gezamenlijke en duurzame aanpak.

In 2025 heeft de gemeente ’s-Hertogenbosch besloten om het gebiedsgericht werken te versterken en door te ontwikkelen. West is een van de aangewezen gebieden waarin we met nieuwe vormen van samenwerking, collectieve ondersteuning en ruimte voor bewonersinitiatief aan de slag gaan en al bezig zijn.

Waar we in dit document spreken over ‘West’, doelen we specifiek op de buurten De Kruiskamp en De Schutskamp, de buurten waarin de gebiedsgerichte ontwikkeling centraal staat. Ook als we spreken over “wijk” bedoelen we met name deze twee buurten.

Concernbrede aanpak gebiedsgericht werken

Om gebiedsgericht werken in West goed tot zijn recht te laten komen, werken we als gemeente concernbreed: alle gemeentelijke sectoren dragen vanuit hun eigen opdracht bij aan de wijk. Dat betekent dat veiligheid, gezondheid, leefomgeving, participatie, onderwijs, werk en bestaanszekerheid niet langer als gescheiden domeinen worden benaderd, maar als een samenhangende wijkopgave.

Binnen die beweging neemt de Sector Maatschappelijke Ontwikkeling (MO) het voortouw in West. Dat betekent niet dat MO bepaalt, maar dat MO het proces verbindt: partners bij elkaar brengen, actieleren stimuleren en samenwerking tussen sociaal werk, fysieke leefomgeving en stedelijke ontwikkeling bewaken. Zo versterken partners elkaars werk en landen bewonersinitiatieven logisch in het bredere wijkverhaal.

Een sterkere gemeenschap brengt meer mede-eigenaarschap, betere signalen en meer gezamenlijke verantwoordelijkheid voort. Dat versterkt ook het werk van SO en SB: zij kunnen nog beter aansluiten bij bewoners die meedenken, meehelpen en meebeslissen over hun leefomgeving.

De maatschappelijke opgave

De maatschappelijke opgave voor De Kruiskamp en De Schutskamp is: bouwen aan een gezonde, veilige en kansrijke wijk door gericht te investeren in het sociale domein. Waarin het onderwijs en de buurten elkaar versterken in de ontwikkeling van kinderen en jongeren. We zetten stevig in op het vergroten van bestaanszekerheid, het bevorderen van eerlijke kansen en het stimuleren van gezond leven.

We versterken de gemeenschapskracht door ruimte te geven aan bewonersinitiatieven, in te zetten op collectieve ondersteuning en domeinverbindend samen te werken. Daarbij hanteren we een integrale, gebiedsgerichte aanpak, waarin Stadsontwikkeling en Stadsbeheer gunstige omstandigheden helpen creëren en in samenspel met bewoners uitvoering geven aan de maatschappelijke opgave.

Bewoners, gemeente en organisaties werken in iedere stap samen: in het ontwikkelen van -een richtinggevend (kompas)verhaal, in concrete initiatieven in de wijk en in actieleren over hoe duurzame veranderingen kunnen ontstaan in organisatie, financiering en gedrag.

Het verhaal van West

In die bredere ontwikkeling ontstond in 2025 het Verhaal van West: een gedeelde koers voor iedereen die leeft, werkt en leert in De Kruiskamp en De Schutskamp. Geen beleidsstuk van bovenaf, maar een verhaal van bewoners, beroepskrachten, organisaties, ondernemers en bestuurders.

Dit verhaal is gebaseerd op twee stevige pijlers. Aan de ene kant de wijkfoto (zie bijlage II): feiten en cijfers over gezondheid, veiligheid, samenleven en bestaanszekerheid die laten zien dat West tegelijk sterk én kwetsbaar is. Aan de andere kant de ervaringen en perspectieven van bewoners en partners die we ophalen via wijkmanagement, bestaande wijknetwerken en gesprekken in de buurten.

Eén van de momenten waarop die betrokkenheid en energie zichtbaar werd, was de wijksessie van 21 oktober 2025. In de BBS aan de Churchilllaan spraken ruim honderd mensen over wat West sterk maakt, wat zorgen geeft en wat er nodig is om de wijk sterker en meer verbonden te maken. Onze stadsdichter Kelly Verdonk verwoordde het die avond treffend:

“Een stukje Den Bosch en we noemen het West.
Hier wordt de fundering naar de weg omhoog gelegd.
Niet met de ruggen tegen elkaar, maar rustig praten met elkaar.”

Dit document brengt al deze lijnen samen. Het beschrijft:

• waarom we deze beweging inzetten,
• wat we met elkaar willen bereiken,
• hoe we samenwerken in en met de wijk,
• en welke spelregels en kaders daarbij horen.

Het Verhaal van West is geen eindpunt, maar een kompas: een uitnodiging om samen te bouwen aan een gezonde, veilige, kansrijke en verbonden wijk, stap voor stap, met ruimte voor initiatief, nabijheid en wederzijds vertrouwen.

Zoals Kelly dichtte:

“Ook zonder trap willen we stappen maken.
Ook zonder trap weten we de weg omhoog.”

Wat we zien en horen in West

De toekomst van De Kruiskamp en De Schutskamp begint bij een goed begrip van de wijk. Dat beeld ontstaat door drie bronnen te combineren: de feiten en trends uit de Foto van de Wijk (bijlage), de dagelijkse signalen van bewoners en partners en de gezamenlijke momenten waarop we met elkaar reflecteren op wat er nodig is.

De wijkfoto laat zien dat West tegelijk sterk én kwetsbaar is: een diverse wijk met veel jongeren, informele netwerken en betrokkenheid, maar ook met complexe opgaven rond (verkeers-)veiligheid, gezondheid, sociale samenhang en bestaanszekerheid. De signalen die bewoners, partners en beroepskrachten in de praktijk delen, sluiten nauw aan op deze patronen.

De wijksessie van 21 oktober 2025 was een van de momenten waarop deze inzichten samenkwamen. De bijeenkomst bracht meer dan honderd mensen bij elkaar en gaf woorden en verhalen aan veel van de thema’s die we al langer in de wijk zien. De sessie bevestigde de beelden uit de wijkfoto en maakte zichtbaar welke zorgen, kansen en waarden breed worden gedeeld.

Wat er leeft in de wijk

In gesprekken met bewoners, sleutelpersonen, partners en tijdens gezamenlijke bijeenkomsten komen steeds vergelijkbare patronen naar voren:

• Kracht in de wijk: betrokkenheid, diversiteit, informele netwerken, ontmoetingen in de buurt en de wens om dingen samen te doen.
• Zorgen over de openbare ruimte: gedrag op straat, zwerfafval, drukte en ervaren van onveiligheid.
• Behoefte aan verbinding en ontmoeting: mensen willen elkaar beter leren kennen, ook tussen generaties, verschillende culturele groepen en tussen bewoners en beroepskrachten.
• Zichtbaarheid en toegankelijkheid: Er is behoefte aan nabije beroepskrachten, duidelijke communicatie over waar men terechtkan en minder versnipperde ondersteuning.
• Plekken om elkaar te ontmoeten: laagdrempelige, herkenbare plekken worden gemist; het toekomstige Huis van de Wijk en aantrekkelijke parken worden gezien als een belangrijke ontmoetingsplekken.
• Zorg voor elkaar: We zien een toenemende druk op mantelzorgers. Door de dubbele vergrijzing wonen mensen langer zelfstandig thuis, wat een groot beroep doet op familie, buren en informele netwerken.
• Ruimte voor initiatief: Bewoners willen zelf aan de slag met eenvoudige, snel te starten acties.
• Meer onderlinge verantwoordelijkheid: bewoners geven aan dat samenleven, opvoeden en schoonhouden iets is wat we samen als gemeenschap met elkaar moeten dragen.

Het zijn inzichten die zowel in data als in ervaringen steeds terugkomen en die helpen richting te geven aan de beweging van West. Ze laten zien waar energie zit, welke zorgen leven en welke kansen we moeten benutten.

De vijf waarden van West

Vijf waarden zien we steeds terugkeren. Ze vormen het kompas voor hoe we in West willen werken:

• Verbinding - 1*Verbinden, elkaar kennen, begrijpen en helpen.
• Gelijkwaardigheid - *Verenigen vanuit Gelijkwaardigheid, iedere stem telt.
• Trots - *Vieren van de kracht en diversiteit in de wijk.
• Vertrouwen - eerlijk, zichtbaar en betrouwbaar handelen.
• Veerkracht - samen oplossingen vinden als het moeilijk wordt.

Deze waarden vormen de basis van waaruit we verder bouwen. Ze geven richting aan de manier waarop we in West werken, leren en samenleven.Zoals tijdens de wijksessie werd gezegd:
“We hoeven niet allemaal hetzelfde te doen, als we maar dezelfde richting hebben.”

Waar we naartoe werken: het kompas

Het geheel van inzichten, uit de wijkfoto, uit dagelijkse signalen en uit gezamenlijke momenten zoals de wijksessie, laat zien dat West energie heeft om samen te werken aan verbetering. Bewoners willen bijdragen, beroepskrachten willen dichter bij mensen staan en organisaties zijn bereid om domeinen te verbinden.

Deze gedeelde beweging vormt de basis voor de manier van samenwerken die in het volgende hoofdstuk wordt uitgewerkt: met ruimte voor initiatief, korte lijnen, nabijheid, en een focus op wat bewoners in hun dagelijks leven nodig hebben.

Zo ontstaat een wijkbeweging die zowel wortelt in feiten en trends als in ervaringen en verhalen uit de wijk, waarin de wijksessie één van de momenten is die de richting heeft bevestigd.

Wijkspeerpunten Kruiskamp & Schutskamp (2025–2030)

De inzichten uit de wijkfoto, dagelijkse signalen en gesprekken met bewoners laten een aantal speerpunten zien die richting geven aan de Tafels van West (hoofdstuk 5) en aan de uitvoeringsteams. Ze maken zichtbaar welke opgaven bewoners, partners en beroepskrachten op dit moment als meest urgent ervaren.

Deze speerpunten zijn géén definitieve wijkagenda of vastgestelde prioriteiten. In de Tafels van West worden deze thema’s verder verkend, gewogen en waar nodig aangescherpt. Wat uiteindelijk prioriteit krijgt, ontstaat stap voor stap, in korte cycli en steeds in gesprek met de wijk. De speerpunten functioneren daarmee als voorlopige richtingwijzers: ze geven focus bij de start, maar blijven meebewegen met wat we in de praktijk leren en urgent vinden om daadwerkelijk op te pakken

1. De basis op orde: veiligheid & pedagogisch klimaat
   Bewoners ervaren onrust door overlast, verkeersgevaar en risicogedrag van jongeren. Daarom verkennen we met bewoners en partners hoe we kunnen werken aan:
   • verminderen van onveiligheidsgevoelens en verbeteren van (verkeers)veiligheid;
   • versterken van het pedagogisch klimaat (met Farent, PMG, scholen en jongerenwerk);
   • actualiseren van het wijkveiligheidsplan (met OOV, Politie, Leefomgeving);
   • gerichte aanpak van overlastlocaties, zoals hanggroepen in Schutskamp.
2. Verbinden en ontmoeten
   Bewoners willen meer onderling contact, vertrouwen en zichtbare plekken om elkaar te ontmoeten. Bewoners noemen vooral kansen op het gebied van:
   • verbinding tussen verschillen culturele groepen;
   • een sterk Huis van de Wijk / BBS-Kruiskamp als ontmoetingsplek;
   • een Huiskamer voor oudere migranten;
   • beter benutten van het Beatrixpark (nutsvoorzieningen, speelplekken, ontmoetingsplek).
3. Gezondheid, welzijn en bestaanszekerheid
   De druk op gezondheid en welzijn is hoog, mede door de dubbele vergrijzing en de toenemende zwaarte van de mantelzorg. In gesprekken komt naar voren dat bewoners vooral behoefte hebben aan:
   • aanvullende inzet op bestaanszekerheid;
   • betere ondersteuning en verlichting van mantelzorgers om overbelasting te voorkomen;
   • ontwikkeling van een logeerhuis;
   • inzetten op onderwijs en (taal)ontwikkeling als sleutel tot duurzame bestaanszekerheid voor alle generaties;
   • collectieve en laagdrempelige ondersteuning via wijkvoorzieningen.
4. Goed en duurzaam wonen
   Wonen raakt direct aan bestaanszekerheid en gezondheid. Samen met corporaties en partners onderzoeken we hoe we kunnen bijdragen aan:
   • beter benutten van woningvoorraad (splitsen, woningruil, toevoegen van huurwoningen);
   • duidelijkheid over de voortgang in verbetering van woningkwaliteit, zoals schimmelproblematiek;
   • aanpak van scheefwonen met corporaties.
5. Mobiliteit & parkeren
   We verkennen, samen met onder andere SO en SB, welke mogelijkheden er zijn voor:
   • een bredere mobiliteitsvisie voor West, passend bij gebiedsontwikkeling;
   • aanpak van vrachtverkeer door de wijk;
   • verbeteren van bereikbaarheid en OV, in lijn met signalen uit de wijk.

Om met deze voorlopige richtingwijzers zorgvuldig aan de slag te gaan, is een manier van samenwerken nodig die uitnodigt tot gezamenlijk ontwikkelen, leren en steeds opnieuw koers bepalen. Die werkwijze beschrijven we in het volgende hoofdstuk.

Bijlage III bevat een selectie van lopende en geplande projecten van de gemeente en haar partners. Het is geen statische en volledige lijst, maar een dynamisch overzicht dat dient als brandstof voor de Tafels van West. Dit overzicht fungeert als een dynamische werkplanning en dient als vertrekpunt voor de Tafels van West (zie hoofdstuk 5). Hoewel deze planning richting geeft, is zij niet in beton gegoten. Aan de Tafels worden deze opgaven verder verkend, gewogen en waar nodig bijgesteld op basis van wat we al doende leren en wat bewoners belangrijk vinden. Met de Tafels bouwen we voort op de ervaringen met thematisch samenwerken zoals die al langer in de wijk bestaan.

Onze manier van samenwerken in West

De opbrengsten van de wijksessie laten zien dat De Kruiskamp en De Schutskamp vol energie, betrokkenheid en ideeën zitten. Hoewel de actieve betrokkenheid nu nog bij een relatief kleine groep bewoners ligt, is de ambitie groot. Om die energie om te zetten in blijvende verandering, werken we in West volgens de Samenwerkwijze, een manier van samenwerken die dichtbij mensen staat, gericht is op doen en leren, en structureel ruimte geeft aan initiatieven uit de wijk. Deze werkwijze is de directe vertaling van de belangrijkste leerpunten uit de Gestelse Buurt.

Deze manier van werken is geen strak model of afgesloten project, maar een werkwijze die ons helpt om met elkaar dezelfde taal te spreken, op een eenduidige en herkenbare manier de samenwerking vorm te geven en vroegtijdig alle kennis en expertise die nodig is bij een casus/thema of vraagstuk beschikbaar en betrokken te hebben. Het is een beweging die groeit in de praktijk. Ze verbindt bewoners, beroepskrachten, organisaties en gemeente in een gedeelde aanpak: klein beginnen, groot denken en steeds leren van elkaar en wat werkt.

Drie sporen: waar we dagelijks samen werken

De samenwerking in West richt zich op drie samenhangende sporen waarbij we de integrale blik (sociaal en fysiek) uit de eerdere buurtgerichte ervaringen vasthouden. Deze sporen sluiten aan bij wat bewoners belangrijk vinden én bij de opgaven die in de wijk spelen.

1. In de buurten: zichtbaar versterken wat werkt voor en met bewoners. We investeren in schone, veilige en uitnodigende plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Dit doen we zichtbaar en dichtbij, door aanwezig te zijn in de buurt, snel op te pakken wat nodig is en de kracht van bestaande initiatieven te benutten.
2. In de voorzieningen: laagdrempelige en collectieve ondersteuning. We bouwen aan voorzieningen die mensen snel en eenvoudig verder helpen. Niet via ingewikkelde routes, maar via toegankelijke plekken waar bewoners zonder afspraak terechtkunnen, elkaar kunnen ontmoeten en beroepskrachten samen optrekken.
3. In de systemen: ruimte maken voor wat werkt. Waar regels, schotten of werkwijzen de samenwerking in de weg zitten, zoeken we naar ruimte. We passen pragmatisch aan waar dat kan, we experimenteren waar dat nodig is en we leren wat structureel anders moet. Zo sluiten systemen beter aan op het dagelijks leven van bewoners.

De beweging in West gaat niet alleen over sociale vraagstukken, maar net zo goed over de staat van de fysieke leefomgeving. De kwaliteit van straten, groen, sportplekken, het Beatrixpark, routes, verlichting en verblijfskwaliteit bepaalt in hoge mate hoe veilig, gezond en verbonden bewoners zich voelen. Daarom werken de MO, SO en SB sectoren van de gemeente in West als een integraal team: sociaal en fysiek zijn geen gescheiden werelden. In elk spoor, buurt, voorziening en systeem, kijken we steeds naar hoe de fysieke leefomgeving kan bijdragen aan veiligheid, gezondheid, ontmoeting en leefbaarheid. En hoe geplande beheerprojecten in de openbare ruimte kansen bieden om te werken aan de maatschappelijke doelen.

Leren in beweging: van actieleren naar transitieleren

In West werken we aan vraagstukken die complex en verweven zijn. Dat vraagt om een manier van werken waarin we niet eerst alles bedenken, maar al doende in de praktijk leren wat er werkt in de leefwereld van mensen. Daarom combineren we twee principes: actieleren en transitieleren. Ze horen bij elkaar en vormen samen de basis van onze werkwijze.

Actieleren is de dagelijkse praktijk in West. Het betekent dat we:

• klein beginnen, daar waar energie zit en waar bewoners willen meedoen. Soms kunnen of willen mensen (nog) niet meedoen, maar weten ze wel goed te benoemen wat er volgens hen nodig is. Ook die signalen zijn waardevol;
• leren door te doen: uitproberen, samen reflecteren en direct bijstellen;
• werken in korte cycli met zichtbare resultaten in de wijk.

Actieleren maakt verandering concreet, behapbaar en dichtbij. Transitieleren is het bredere kader waarbinnen we dat actieleren plaatsen. Het helpt ons koers te houden in een omgeving die continu verandert. Het betekent dat we:

• richting zoeken terwijl we bewegen: geen blauwdruk, maar keuzes maken op basis van wat we in de wijk zien gebeuren;
• werken met coalities die willen: we versterken waar energie zit en bouwen stap voor stap aan grotere beweging;
• patronen en onderstromen leren herkennen: niet alleen kijken naar acties, maar ook naar wat onder de oppervlakte speelt;
• veranderruimte creëren om te experimenteren met nieuwe werkwijzen, ook als dat vraagt om anders omgaan met regels, middelen of structuren.

Transitieleren zorgt dat we de grotere lijn blijven zien, ook wanneer we klein en praktisch werken.

Door actieleren en transitieleren te combineren:

• blijven we dicht bij bewoners en bij de realiteit van de wijk;
• houden we beweging in complexe vraagstukken zoals veiligheid, gezondheid en bestaanszekerheid;
• combineren we bewegingen vanuit de leefwereld van mensen (bottom up) met die vanuit de systeemwereld van gemeenten en organisaties (top down);
• groeien bewoners, beroepskrachten en partners toe naar een manier van samenwerken waarin initiatief, verantwoordelijkheid en gemeenschapkracht centraal staan.

Het maakt West niet alleen een plek waar we problemen aanpakken, maar ook een gebied waar we samen een nieuwe manier van werken ontwikkelen.

Rollen in de samenwerking: bewoners, beroepskrachten en gemeente

In West bouwen we gelijkwaardig samen, zoveel als kan via de Samenwerkwijze. Iedereen brengt iets onmisbaars in. Onze manier van samenwerken in West sluit nauw aan bij de Bossche Participatievisie ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’. Die visie gaat uit van samenwerking met inwoners, in plaats van vóór inwoners. We werken vanuit wederkerigheid: de gemeente, partners en bewoners hebben allemaal een rol en invloed bij het vormgeven van de leefomgeving in West.

Daarbij gebruiken we het Bossche kompas met als gedeelde principes: we zijn bereikbaar, de mens staat centraal, iedereen telt mee, we werken open en duidelijk, we bouwen aan vertrouwen, we leren samen en we geven ruimte aan initiatief. Deze principes helpen ons om keuzes te maken en om te doen wat nodig is voor de wijk.

Bewoners brengen hun eigen kennis, netwerk en energie mee; beroepskrachten sluiten daarop aan. Dat doen we door vroegtijdig met de inwoners van de wijk in gesprek te gaan, door hen uit te dagen om mee te denken over wat zij willen, kunnen en nodig hebben, helder te zijn over wat wel en niet kan en samen met hen te zoeken naar de best mogelijke oplossingen. Daarbij maken we heldere werkplannen en samenwerkingsafspraken (in de vorm van een Samenwerkplan). We koppelen actief terug wat we met de input doen en betrekken hen bij evaluatiemomenten.

We stimuleren bewonersinitiatieven, ondersteunen sleutelpersonen en werken aan laagdrempelige plekken voor ontmoeting, zoals het Huis van de Wijk. Daarbij houden we rekening met mensen die we minder vaak horen en met wat diversiteit in de bewonersgroepen in West vraagt. Initiatieven die uit de wijk zelf komen krijgen volop ruimte en ondersteuning waar dat nodig is.

peciale aandacht gaat uit naar onze onderwijspartners. Scholen in West zijn meer dan alleen leerplekken. Het zijn ontmoetingspunten en vindplaatsen voor wat er speelt in gezinnen. We trekken samen op om de drempels tussen school en wijk weg te nemen.

Met dit gezamenlijke kompas bouwen we stap voor stap aan een wijk waarin iedereen mee kan doen, invloed ervaart en zich gezien voelt.

Een lerende wijk

We blijven ons gezamenlijk ontwikkelen. We delen verhalen, inzichten en resultaten op manieren die begrijpelijk en zichtbaar zijn voor iedereen: in de wijk, op straat, tijdens bijeenkomsten en tijdens de jaarlijkse West-dagen. We vieren successen, ook de kleine, en we gebruiken tegenslagen om van te leren en om bij te sturen.

In de volgende hoofdstukken beschrijven we welke structuur deze manier van werken ondersteunt.

De structuur van West: Tafels, Veranderteam en Bestuurlijke Steungroep

De inzichten uit hoofdstuk 3 en de werkwijze uit hoofdstuk 4 laten zien dat West vraagt om een manier van samenwerken die wendbaar, dichtbij en lerend is. De speerpunten geven inhoudelijk al richting, maar wat uiteindelijk prioriteit krijgt, ontstaat stap voor stap en steeds in gesprek met de wijk. Om deze beweging mogelijk te maken, hebben we een structuur nodig die samenwerking eenvoudig maakt, initiatief ondersteunt en ruimte geeft aan gezamenlijke keuzes.

De structuur in dit hoofdstuk is daarom geen blauwdruk, maar een ontwikkelstructuur: zij groeit mee met de energie in de wijk, met wat bewoners en partners belangrijk vinden, en met wat we al doende leren over wat er werkt, en wat niet (meer) werkt. De Tafels, de uitvoeringsteams, het Veranderteam, het Transformatieteam, de afdelingshoofden en de Bestuurlijke Steungroep vormen samen het werkende hart van deze beweging. Door te werken vanuit vertrouwen, transparantie en dialoog kunnen we de formele structuren voor afstemming en overleg ook licht houden en elkaar ook echt ruimte geven om concreet met de wijk aan de slag te gaan en te gaan doen.

De Tafels van West

In 2026 starten we met Tafels van West: thematische werkplaatsen waar wijkspeerpunten worden gewogen en bewoners, beroepskrachten, ondernemers en gemeente samen bepalen wat er op korte en langere termijn nodig is voor een specifiek thema. De Tafels van West vormen de motor van de beweging, waar we plannen maken, uitvoeren en bijstellen.

Aansluiten bij wat er al is

De Tafels bouwen voort op wat er in West al gebeurt. We creëren geen nieuwe overleglagen, maar verbinden, bundelen en versterken bestaande samenwerking. We sluiten aan bij overlegvormen die al goed functioneren, zoals het Leefbaarheidsoverleg voor Schoon, Heel en Veilig en de Jeugdtafel voor vraagstukken rond jongeren. Ook de leersessies binnen de Samenwerkwijze en de ontwikkeling van het Huis van de Wijk vormen natuurlijke plekken waar ontmoetingen, signalen en initiatieven samenkomen. Alleen wanneer het echt nodig is, kan tijdelijk een nieuw overleg ontstaan — met een duidelijke opdracht en einddatum.

Nieuwe Tafels ontstaan vraagstukgericht: wanneer er in de wijk een concreet thema leeft waar bewoners energie voor hebben of waar partners samen aan willen werken. De ervaring in West leert dat inwoners vooral enthousiast worden als ze tijdelijk kunnen bijdragen aan heel praktische vraagstukken, zoals beter verkeersgedrag, uitbreiding van buurtpreventie, de groei van buurtouders of de organisatie van wijkactiviteiten. Hier willen we steeds alert op inspelen. Vanuit dit soort concrete acties kunnen later bredere, overstijgende Tafels ontstaan. Niet alles hoeft dus vanaf het begin in thematische structuren te worden gegoten; de vorm groeit met de praktijk mee.

We houden daarbij rekening met de aard van het onderwerp. Sommige thema’s, zoals het Huis van de Wijk, lenen zich voor open en laagdrempelig overleg. Andere thema’s, zoals de pedagogische basis, vragen meer planvorming, zorgvuldigheid en aandacht voor privacy (bijvoorbeeld vanwege AVG), waardoor niet alles met inwoners gedeeld of besproken kan worden. Ook onderwerpen als wonen en bestaanszekerheid zijn vaak verweven met ontmoeten, samenredzaamheid en maatschappelijke inzet; zij hoeven daarom niet altijd als zelfstandige Tafel te starten, maar kunnen logisch meebewegen binnen bestaande groepen.

De Tafels van West zijn daarmee een ontwikkelstructuur, geen vooraf dichtgetimmerd model. De doorontwikkeling van de Samenwerkwijze ondersteunt dit: zij brengt eenvoud, helderheid en een gedeelde manier van werken tussen bewoners, partners en gemeente. Het Huis van de Wijk biedt daarbij een vanzelfsprekend ankerpunt waar ontmoeting, ondersteuning en samenwerking samenkomen.

De Tafels

Op basis van de gesprekken in wijk, de wijkbijeenkomsten, input van partners en vanuit analyse (zie bijlage Foto van de wijk) zijn de volgende tafels voorgesteld:

Huis van de Wijk & Ontmoeten - het kloppend hart van West: toegankelijk, gastvrij en dichtbij. Hieronder valt ook de samenwerking met scholen als locaties voor wijkactiviteiten en ouderbetrokkenheid. Aan deze Tafel maken we ook de verbinding met het programma gericht op veiligheid en weerbaarheid in crisissituaties.

• Schoon, Heel en Veilig - Leefbaarheidsteam van beroepskrachten van diverse organisaties.
• Jeugd & Opgroeien - ruimte voor talent, toekomst en zeggenschap van jongeren.
• Gezond Leven & Bewegen - een groene, actieve en schone leefomgeving.
• Wonen & Bestaanszekerheid - zekerheid, betaalbaarheid en samenredzaamheid.
• Samenwerkwijze & Communicatie - zichtbaar maken wat werkt, elkaar vinden, leren en verbeteren door domeinverbindend samen te werken.
• Leefomgeving & Gebiedsontwikkeling. Deze tafel richt zich op de fysieke ontwikkelingen die bepalend zijn voor de kwaliteit van leven in West.

Elke Tafel werkt aan één of meerdere wijkspeerpunten. De wijkspeerpunten vormen de inhoudelijke koers en geven richting. De Tafels zijn de werkplaatsen waar deze speerpunten samen met bewoners en partners, worden uitgewerkt, gewogen en vertaald naar acties. De Tafels van West zijn het directe antwoord op de les uit de Gestelse Buurt om 'vroegtijdig te participeren'. In plaats van bewoners achteraf te laten inspreken op plannen, zijn zij aan de Tafels mede-eigenaar van de probleemdefinitie en de oplossing.

Omdat Tafels zowel inhoudelijke als organisatorische functies vervullen, hebben zij andere namen dan de speerpunten.

Fysieke opgaven zijn nauw verweven met sociale ontwikkelingen. Daarom zijn SO en SB structureel onderdeel van alle Tafels waar deze verbinding relevant is en logisch is.

Hoe de tafels werken

• Open en laagdrempelig: iedereen kan aansluiten.
• Korte cycli: doen wat kan, leren wat werkt en steeds opnieuw richting zoeken met de mensen die willen en kunnen meebewegen. Het zijn daarmee oefenplekken voor transitieleren in de wijk
• Vaste gezichten: beroepskrachten die de wijk kennen, zodat relaties kunnen groeien.
• Heldere terugkoppeling: iedere tafel deelt zichtbaar wat er is gedaan, besloten, bereikt of geleerd.
• Tijdens de West-dagen laten de tafels in samenhang zien wat er op korte en lange termijn in de wijk is bereikt.

Tegelijk blijft er ruimte voor verschil: elke Tafel kan zich op een eigen manier ontwikkelen, afhankelijk van het onderwerp, de betrokken bewoners en de energie die er op dat moment is. We gieten deze werkwijze daarom niet in beton, maar verkennen al doende welke vormen werken. Samen, in de praktijk en met ruimte om bij te stellen waar dat nodig is.

Uitvoeringsteams: de Tafel in actie

Op iedere tafel komt als vanzelfsprekend ook aandacht voor de uitvoering van vastgestelde acties aan bod. In veel gevallen zal de Tafel zelf, of een deel van de aanwezigen, direct overgaan tot actie. Wanneer een opgave echter meer focus of specifieke inzet vraagt, kan een Tafel besluiten om één of meerdere uitvoeringsteams te organiseren. Dit zijn kleine, wendbare teams van beroepskrachten, bewoners en partners die concrete acties oppakken die aan de Tafel zijn bepaald.

In de geest van actieleren bepaalt de Tafel of het uitvoeringsteam zelf de meest passende werkvorm. Of de Tafel nu zelf de handen uit de mouwen steekt, een tijdelijke werkgroep start, of met een vaste 'captain' werkt voor de voortgang: de focus ligt altijd op korte cycli, zichtbare resultaten in de wijk en gezamenlijk leren. Hierbij vormt de Samenwerkwijze het fundament, bewoners en beroepskrachten pakken vanuit gelijkwaardigheid en over domeinen heen de gedeelde wijkopgaven aan.

We zetten de Tafels niet strak neer als een nieuwe, vaststaande overlegvorm, maar laten we ze ontstaan vanuit wat de wijk vraagt. Structuur volgt de praktijk, niet andersom. Naarmate initiatieven, opgaven en samenwerkingen groeien, wordt zichtbaar welke vorm het meest passend is.

In deze beweging past ook de opstart van de Lokale Teams. Deze teams vergroten de nabijheid en versterken het domeinoverstijgend samenwerken in de wijk. Ze sluiten logisch aan op de Samenwerkwijze van de Tafels en vormen een belangrijke schakel tussen wat bewoners ervaren en wat organisaties kunnen doen.

Fysieke opgaven

De fysieke leefomgeving vormt een wezenlijk onderdeel van de wijkbeweging in West. In de wijk spelen verschillende opgaven die vragen om een integrale blik vanuit de gemeente (MO, SO en SB) en haar ketenpartners. Het gaat daarbij om thema’s als veiligheid in de openbare ruimte, groen en klimaatbestendigheid, sport- en speelvoorzieningen, routes en mobiliteit, beheer en verblijfskwaliteit. Deze factoren bepalen in hoge mate hoe prettig, veilig en gezond bewoners zich in hun wijk voelen.

In West komen meerdere van deze vraagstukken samen. Denk aan de revitalisering van de Belgische Buurt, verkeerskundige uitdagingen op diverse routes, de ontwikkeling van Sportpark Schutskamp, en de relatie met gebiedsontwikkelingen zoals De Buitendieze. Ook het Beatrixpark is een van de plekken waar verschillende fysieke en sociale thema’s samenkomen, en waar kansen liggen voor zichtbare verbeteringen. Deze opgaven verschillen in schaal en dynamiek, maar beïnvloeden allemaal de dagelijkse ervaring van bewoners.

De komende periode verdiepen MO, SO en SB hun samenwerking door deze fysieke opgaven niet afzonderlijk, maar in samenhang te benaderen. In gezamenlijke overleggen verkennen we hoe ontwikkelingen in de openbare ruimte zich verhouden tot bredere vraagstukken in Kruiskamp en Schutskamp, en hoe we vanuit één blik kunnen kijken naar wonen, beheer, groen, mobiliteit, sport, veiligheid en economie. Corporaties zoals Zayaz en Brabant Wonen worden actief betrokken om woonopgaven en leefomgevingskwaliteit gezamenlijk op te pakken.

Door fysieke opgaven integraal en gebiedsgericht te benaderen ontstaat meer zicht op gedeelde kansen, knelpunten en handelingsperspectief. Zo kunnen we gericht werken aan een leefomgeving die aansluit bij wat bewoners belangrijk vinden en die actief bijdraagt aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige wijk. Het versterken van de gemeenschapskracht (MO) zorgt er ook voor dat de bewoners een gelijkwaardiger partner worden voor gemeenten en professionele aanbieders.

Het Veranderteam

Het veranderteam is de schakel tussen de verschillende tafels, de praktijk en het bestuur. Het team jaagt aan, verbindt wat nodig is en helpt goede ideeën daadwerkelijk te landen. Het doet dat vanuit een gezamenlijke opdracht: bouwen aan een gezonde, veilige en verbonden wijk waarin bewoners meer grip en zeggenschap ervaren.

Het veranderteam haalt signalen op in de wijk, brengt mensen en organisaties bij elkaar, neemt belemmeringen weg en creëert ruimte in regels en middelen wanneer dat nodig is. Tegelijk bewaakt het de samenhang tussen de verschillende tafels en maakt het zichtbaar wat er in de wijk ontstaat en werkt. Wat het team níet doet, is werk overnemen van organisaties, nieuwe overleglagen bouwen of projecten starten die niet verbonden zijn met de wijk.

Het Veranderteam verbindt actief de sociale en fysieke opgaven in West. Vraagstukken in de leefomgeving zijn niet los te zien van gezondheid, weerbaarheid en ontmoeting. In het Veranderteam werken we als sectoren MO, SO en SB samen ten behoeve van een gezamenlijke aanpak voor de wijk.

Het werkt kleinschalig en wendbaar, in een actielerende houding, met een vaste kern die maandelijks samenkomt en een open deur heeft voor iedereen die wil meedoen.

Transformatieteam binnen de gemeente

Naast de rollen van bewoners, beroepskrachten en gemeente is er binnen West ook een belangrijke rol weggelegd voor het Transformatieteam. Dit team ondersteunt de gebiedsgerichte aanpak door te kijken wat er in de gemeentelijke organisatie, werkwijze, middelen en besluitvorming nodig is om gebiedsgericht werken mogelijk te maken. Het Transformatieteam helpt belemmeringen weg te nemen, stimuleert domeinoverstijgend leren en zorgt dat ervaringen uit West ook worden benut in de bredere organisatieontwikkeling van de gemeente.

Het team opereert dicht tegen het Veranderteam aan, maar richt zich expliciet op de achterkant van de gemeentelijke organisatie: structuren, processen en randvoorwaarden die moeten meebewegen met wat in de wijk nodig is. Zo zorgen we ervoor dat de praktijk in West niet alleen leidt tot betere samenwerking in de wijk, maar ook tot duurzame veranderingen in hoe we als gemeente werken.

Afdelingshoofden MO, SO, SB

De beweging in West vraagt om nauwe afstemming binnen de ambtelijke organisatie. Daarom zijn ook de afdelingshoofden van MO, SO, SB en andere betrokken domeinen onderdeel van de samenwerkingsstructuur. Zij komen periodiek samen om met elkaar te bepalen welke capaciteit, prioriteiten of beleidsruimte nodig zijn om de wijkopgaven te ondersteunen. In dit overleg wordt verbinding gelegd tussen wat er in de wijk gebeurt, wat de teams ervaren en wat de organisatie moet doen om dat te versterken.

Het Transformatieteam en de afdelingshoofden trekken hierbij gezamenlijk op en stimuleren het leren en doorontwikkelen als gemeentelijke organisatie: het Transformatieteam brengt signalen en leerpunten vanuit de praktijk in, terwijl de afdelingshoofden zorgen voor bestuurlijke en organisatorische verankering. Samen vormen zij de schakel tussen de wijk en de interne bedrijfsvoering, zodat de wijkbeweging niet naast het reguliere werk staat, maar onderdeel wordt van het werken als gemeente, die samenspel zoekt met haar bewoners en organisaties in de wijk.

De Bestuurlijke Steungroep

De bestuurlijke steungroep geeft richting en rugdekking aan de wijkbeweging en helpt doorbraken mogelijk te maken wanneer dat nodig is (bij organisatorische-, wetgevings- en financiële vraagstukken, of voor signalerings- en escalatie acties). De groep bestaat uit een klein, vast gezelschap van bestuurders en directieleden van de belangrijkste partners in West.

De steungroep bewaakt de koers, creëert bestuurlijke ruimte wanneer de praktijk daarom vraagt, versnelt besluiten en neemt belemmeringen weg waar beroepskrachten niet verder komen. Minimaal twee keer per jaar komt de groep samen, steeds rond een belangrijk wijkmoment zoals de West-dag. Het is geen praatclub, maar een plek waar keuzes worden gemaakt, en bestuurlijke daadkracht zichtbaar wordt, waar nodig ook in systemische innovaties.

Vooruitblik en vervolgstappen

Wat in 2025 begon vol ontmoeting en inspiratie groeit de komende jaren uit tot een duurzame manier van samen leven, leren en werken in West. De beweging is niet af, maar altijd in beweging.

Wat we de komende jaren gaan doen

• De Tafels van West worden doorontwikkeld en waar nodig nieuw gevormd. Zij vormen de plek waar we in korte cycli werken aan de wijkopgaven. Het veranderteam ondersteunt initiatieven, haalt obstakels weg en bewaakt samenhang.
• De bestuurlijke steungroep creëert ruimte voor doorbraken wanneer dat nodig is.
• Bewonersinitiatieven krijgen meer zichtbaarheid, ruimte en ondersteuning.
• Beroepskrachten werken steeds dichter bij de leefwereld van mensen en werken domeinverbindend samen via de Samenwerkwijze en de daarvoor lopende leersessies.
• Gemeente en organisaties passen regels en werkwijzen aan op wat de wijk vraagt.
• Het Gebiedsteam van Farent werkt met partners (o.a. MEE/Incluzio/GGD/Humanitas) gebiedsgericht aan een aantal van de genoemde beleidsopgaven. Hun acties sluiten aan op de wijkagenda’s en op wat Tafels en uitvoeringsteams signaleren. Daarmee vormt het Gebiedsteam een belangrijke schakel tussen dagelijkse uitvoering, gebiedsgericht beleid en de bredere wijkbeweging.

Wat bewoners gaan merken

• Meer activiteiten en ontmoetingen in de wijk.
• Meer ruimte en steun voor bewonersinitiatieven.
• Structurele voorzieningen voor bewoners en zelforganisaties in wonen, welzijn en zorg.
• Snellere ondersteuning, zonder ingewikkelde routes.
• Plekken waar je zonder afspraak welkom bent.
• Jongeren die meedenken en meebeslissen.
• Minder ‘over de wijk praten’, meer ‘in de wijk doen’.

Koers houden met de wijk

Tijdens de jaarlijkse wijkschouw lopen bewoners, beroepskrachten, partners en gemeente samen door de buurten, bekijken verbeteringen, knelpunten en kansen, en bepalen wat prioriteit krijgt in het komende jaar.

Aan de schouw koppelen we minimaal één West-dag. Een representatieve groep bewoners denkt mee over oplossingen voor de belangrijkste thema’s die tijdens de schouw naar voren komen en geeft richtinggevende aanbevelingen aan de Tafels van West en de uitvoeringsteams. Dit zijn momenten waarop:

• we resultaten delen;
• we successen vieren;
• we koers bijstellen;
• bewoners, beroepskrachten en bestuurders elkaar ontmoeten.

We maken voortgang zichtbaar in de wijk zelf: geen dikke rapporten, maar verhalen, gesprekken, foto’s en concrete verbeteringen.

Een groeiend verhaal

Het verhaal van West blijft groeien. Het vult zich met nieuwe inzichten, nieuwe mensen en nieuwe verbindingen. De komende tien jaar bouwen we aan wijken waarin vertrouwen, gezondheid en kansen centraal staan, stap voor stap, samen met de wijk.

Bijlage I: Spoken word uitgesproken op 21-10-2025

Onderstaande spoken word is door Kelly Verdonk uitgesproken op 21-10-2025 tijdens een wijksessie met inwoners, partners, beroepskrachten en ondernemers.

Een stukje Den Bosch
en we noemen het West
De locatiemanager werd er meteen met zijn neus in de boter gelegd
Een échte trap en die mocht weg
En toch:
Voelt het hier als thuiskomen

Een huis met vijf kamers
Waarin je nog net je schoenen niet uittrekt
Sloffen aan
Op de bank

Een stukje Den Bosch
en we noemen het West
Hier wordt de fundering naar de weg omhoog gelegd
We bouwen aan plekken
waarvan je denkt
Dit is waar míjn kinderen graag opgroeien
Samen verbinden
Elkaar wegwijs maken
Een vertaler tussen werelden
die de kamers in onze hoofden toekomstklaar kan maken

want er is meer aandacht nodig
voor de toekomst
voor over straat durven in het donker
voor vrachtwagens voor verpaupering
verwaarlozing overlast
Ok, slow down
terug naar de toekomst

Twee handen die elkaar vasthouden:
Een man en een kind
belangrijk
want hoe blijf je elkaar vasthouden door de generaties heen?

hoe kun je ook in de samenleving stemmen met je voeten
waar wil ik zijn
waar kan ik iets bijdragen
wat zijn mijn waarden voor de wijk

Jullie raakten niet uitgeschreven
gelukkig was dat ook de uitnodiging van deze dag
zorgen dat we samen sterk staan
zelfs als de wijk in de toekomst drie dagen zonder stroom zit
en we met een kaarsje
met elkaar

Een stukje Den Bosch
en we noemen het West

Hier woont de wereld in het klein
laat het zo blijven alsjeblieft
niet met de ruggen tegen elkaar
maar rustig praten met elkaar

want ook zonder trap
willen we stappen maken
ook zonder trap weten we de weg omhoog
West is niet gisteren gebouwd

Laat ik eindigen met een wijze tip van Reda:
Nooit oordelen
beter eerst vragen
dus als we nu naar elkaar kijken
wat gaan we daar dan in betekenen
voor de komende jaren?

Bijlage II: Foto van de wijk

Samenvatting

Onderstaande wijkfoto schetst de leefwereld van De Kruiskamp en De Schutskamp anno 2025. De foto is gebaseerd op cijfers uit de Wijk- en Buurtmonitor, demografische gegevens en analyses van de afdeling Onderzoek & Statistiek. Deze feiten vormen het vertrekpunt voor de beweging van West.

De wijkfoto van De Kruiskamp en De Schutskamp laat een gebied zien dat tegelijk sterk en kwetsbaar is. Het is een wijk met veel diversiteit, relatief veel jongeren en jonge gezinnen, en een rijk aanbod aan voorzieningen dat een stevige basis vormt voor het dagelijks leven. Tegelijkertijd staat de sociale samenhang onder druk: bewoners kennen elkaar minder goed, ervaren minder verbondenheid en voelen zich vaker onveilig dan gemiddeld in de stad. Ook op het gebied van bestaanszekerheid en gezondheid zijn de opgaven groot, met lage opleidingsniveaus, hogere armoededruk, een relatief hoge zorgvraag en druk op de mentale gezondheid in delen van de wijk. Toch is er volop potentie: maatschappelijke inzet groeit, en de voorzieningen en leefomgeving bieden kansen om ontmoeting, gezondheid en talentontwikkeling te versterken.

Deze combinatie van kracht, kansen en kwetsbaarheden maakt duidelijk waarom een gezamenlijke wijkbeweging noodzakelijk is. Bewoners die initiatief nemen, organisaties die verbinden en systemen die ruimte geven: het vormt de basis onder het verhaal van West en de gezamenlijke inzet voor een gezonde, veilige en verbonden wijk.

De Kruiskamp en De Schutskamp zijn buurten met:

Kracht

• Sterke diversiteit
• Veel jongeren en jonge gezinnen
• Voorzieningenrijk gebied
• Groeiende maatschappelijke inzet

Kansen

• Betere sociale samenhang
• Sterkere veiligheidsbeleving
• Toegankelijkere hulp en ondersteuning
• Vergroten van gezondheid en bestaanszekerheid
• Versterken van talentontwikkeling van jongeren

Kwetsbaarheden

• Hoge armoededruk en lage startkwalificaties
• Beperkte informele hulp en lage verbondenheid
• Druk op mentale gezondheid (vooral in Schutskamp)
• Hoge zorgvraag (Wmo, wijkverpleging)
• Beneden gemiddelde scores op samenleven en omgang
• Risico op segregatie en spanningen langs lijnen van culturele achtergrond en gender.
• Hoge mantelzorgdruk en uitdagingen door dubbele vergrijzing

De buurten in een oogopslag

De Kruiskamp

• Grootste buurt van West (ruim 8.300 inwoners).
• Woningvoorraad bestaat vooral uit rijtjeswoningen en flats uit de jaren 60; deels gerenoveerd.
• Bijna de helft is sociale huur.
• Relatief veel gezinnen en inwoners met een migratieachtergrond.

De Schutskamp

• Buurt van circa 4.900 inwoners.
• Grenst aan Helftheuvelpassage, sportpark De Schutskamp, Vlijmenseweg en Oude Vlijmenseweg.
• Veel rijwoningen en flats uit 1960-1975.
• Hoog aandeel sociale huur en veel eenpersoonshuishoudens.
• Voorzieningenrijk gebied met winkelcentrum, sportvoorzieningen, jongerencentrum 4West en woonzorgcentrum De Taling.

Leeftijdsopbouw

• De Kruiskamp: veel 0-44-jarigen.
• De Schutskamp: minder jeugd, meer 20-44-jarigen en 65-plussers.

Huishoudens

• De Schutskamp: 53% eenpersoonshuishoudens.
• De Kruiskamp: relatief veel gezinnen en eenoudergezinnen.

Diversiteit

Ruim 1 op de 3 inwoners heeft een herkomst buiten Europa — meer dan twee keer zo veel als gemiddeld in de gemeente ’s-Hertogenbosch.

Samenleven en sociale contacten

• Beide buurten scoren beneden gemiddeld.
• Kruiskamp: beperkte informele hulp.
• Schutskamp: alle indicatoren sociale contacten scoren laag.
• Rapportcijfer contact buurtgenoten: 6,0 (Kruiskamp), 6,1 (Schutskamp), tegenover 6,9 stedelijk.

Veiligheid

• Veiligheidsbeleving ruim beneden gemiddeld.
• In Schutskamp scoren ook criminaliteit, inclusie en tolerantie ongunstiger dan gemiddeld.

Gezondheid

• Ervaren gezondheid: gemiddeld (Kruiskamp), beneden gemiddeld (Schutskamp).
• ‘Gelukkig zijn’: beneden gemiddeld (rond 7,4).
• Wijkverpleging 65+: hoger dan gemiddelde van de gemeente.

Zorggebruik

• Wmo-voorzieningen ruim boven gemiddeld.
• GGZ-gebruik 18-64 jaar hoger in Schutskamp.
• Jeugdzorg in beide buurten lager dan gemiddeld.

Opleiding en werk

• Laag aandeel volwassenen met startkwalificatie, vooral in Kruiskamp (57% t.o.v. 74% gemiddeld in de gemeente).
• 9% van huishoudens uit De Kruiskamp heeft een bijstandsuitkering ontvangt bijstand (t.o.v. 6% gemiddeld in de gemeente).

Rondkomen

• In beide buurten ligt het aandeel huishoudens met een laag inkomen boven het gemiddelde.
• Het aandeel minderjarige kinderen dat opgroeit in een huishouden met een laag inkomen is in zowel De Kruiskamp als De Schutskamp hoger dan het gemiddelde van de gemeente.

Maatschappelijke inzet

• Kruiskamp: lage scores op vrijwilligerswerk en medeverantwoordelijk voelen voor de buurt.
• Schutskamp: gemiddeld beeld, maar minder betrokkenheid bij leefbaarheid.
• Beide buurten laten groei zien sinds 2022.

Sport en bewegen

• Kruiskamp: veel inwoners voldoen aan beweegrichtlijnen, maar minder tevreden over sport- en beweegmogelijkheden in de buurt.
• Schutskamp: beweegvriendelijke leefomgeving scoort bovengemiddeld.

Bijlage III: Lopende en aankomende projecten

Dit overzicht bevat een selectie van lopende en geplande projecten van de gemeente en haar partners. Het is geen statische en volledige lijst, maar een dynamisch overzicht dat dient als brandstof voor de Tafels van West. Hier kijken we hoe we deze bestaande plannen kunnen versterken, slimmer met elkaar kunnen verbinden en nog beter kunnen laten aansluiten bij de behoeften in de wijk.

Sector Stadsbeheer / Sector Stadsontwikkeling

• Revitalisatie Belgische Buurt (SB / 2025-2027)
• Revitalisatie Van Straelenlaan (SB / 2025-2026)
• Revitalisering bestrating Kruiskampsingel/ Ruwekampweg (SB / 2026)
• Isoleren koopwoningen (EZ / verduurzaming)
• Beatrixpark – vervanging speeltoestellen (SB / 2026)
• Verbetering winkelstrip Oude Vlijmenseweg (EZ / 2026 / 2027, i.s.m. ondernemers)
• Opknappen Kinderboerderij (SB / 2024-2025 i.s.m. Stichting Goedland)
• Aanpak parkeerregulering Schutskamp (SO / 2025 e.v.)
• Cultureel wijkenprogramma (SB / 2026)
• Aanpak weginrichting Helftheuvelweg (SB / 2026-2027)
• Aanpak weginrichting Rijzertlaan (SB / 2028 -2029)
• Herziening Integraal VeiligheidsPlan (IPV) 2026-2030 (SB / OOV, integraal veiligheidsplan, is in de maak)

Zayaz:

Boschmeersingel 2 projecten (oplevering in 2026)

MO:

• Samenwerkwijze (Zorgzaam ’s-Hertogenbosch) (MO / 2025 en verder)
• BBS/ Huis van de Wijk (MO / SB / 2025-2028)
• Bossche Veerkracht (MO / OOV (o.a. Jeugdtafel))
• Brug naar Brugklas West (MO / Incluzio / S-Port / 2026)
• Programma Gelijke Kansen (MO / (i.h.k.v. Talentontwikkeling)
• Programma Samen Gezond (MO / (i.h.k.v. Positieve gezondheid)
• Welzijn op recept (MO / i.s.m. JBH)
• Farent – diverse projecten o.a. Lief & Leedstraatjes en reguliere opdracht
• Incluzio JW073, reguliere opdracht i.h.k.v. talentontwikkeling, participatie & preventie

Afvalstoffendienst:

Project actievere controle kwaliteit van ingezameld plastic PBD